کاوش ها و چالش ها - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٦٧ - مطالعه توصيفى رابطه متقابل مردم و حكومت در اسلام

(قبل از اسلام) يا حكومت اسلامى (بعد از اسلام)، آن طور كه خدا خواسته و آن طور كه مقتضاى آن دكترين بوده، صد در صد تحقق پيدا كرده باشد؟ جواب بنده اين است كه نمى‌دانم. اگر چنين چيزى بوده، مدت كوتاهى در زمان پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) و نيز مدت كوتاهى در زمان اميرالمؤمنين(عليه السلام) بوده است. اما ساير زمان ها آنچه بر متدينان به ساير اديان يا بر مسلمان ها گذشته يا به نام حكومت دينى و اسلامى عمل شده، ما آنها را صد در صد دينى يا اسلامى نمى‌دانيم و فقط تا آن اندازه كه با مبانى و اصول دينى يا اسلامى وفق مى‌دهد، از آن دفاع مى‌كنيم. آن جايى هم كه تخلف شده، انتقاد مى‌كنيم.

اما كسانى كه گرايش هاى جامعه شناختى دارند، اين گونه قضاوت نمى‌كنند. آنان مى‌گويند حكومت اسلامى يعنى همين چيزى كه در ايران در جريان است و عمل مى‌شود، و به همين روى اگر عدم موفقيت ها و نارسايى هايى به چشم بخورد، معلوم مى‌شود كه حكومت اسلامى اين نارسايى ها را دارد. نتيجه چنين سخنى اين خواهد شد كه اگر اين حكومت نتوانست اهداف خودش را تحقق ببخشد، معلوم مى‌شود كه اسلام نمى‌تواند اهدافى كه گفته و وعده هايى كه داده عملى سازد. بنابراين از نظر آنان آن نقص از اسلام خواهد بود. اشاره كرديم كه به باور ما اين قضاوت درست نيست؛ زيرا ممكن است اسلام توصيه هايى كرده و دستوراتى داده باشد، ولى ما به هر دليل، نتوانسته يا نخواسته ايم به آن توصيه ها و دستورات عمل كنيم و در نتيجه از رسيدن به نقطه مطلوب بازمانده باشيم.

مطالعه توصيفى رابطه متقابل مردم و حكومت در اسلام

به هر حال در زمينه رابطه حكومت و مردم در اسلام يك شيوه، استفاده از مطالعات عينى و مشاهدات و بررسى شواهد خارجى است؛ اين كه بنگريم در