کاوش ها و چالش ها - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٥٨ - روش صحيح تحقيق در اين مسأله

و كفر» براى دعوت همه انبيا در طول تاريخ در نظر بگيريم. كسانى را كه در جهت مثبت اين محور پيش رفته اند «مؤمن»، و كسانى را كه در جهت منفى آن حركت كرده اند «كافر» مى‌ناميم. با استفاده از همين مثال مى‌توانيم براى هر يك از ايمان و كفر درجاتى در نظر بگيريم. هم چنين با توجه به همين مثال روشن مى‌شود كه هيچ يك از دو سير صعودى و نزولى انسان، نهايت و مرز خاصى ندارد و بى نهايت است؛ يعنى در محورهاى مختصات، هر يك از دو محور Xها و Yها تا مثبت بى نهايت (+ب) و منفى بى نهايت (-ب) ادامه دارد. پس ايمان و كفر يك مقوله «ذو مراتب» است و انسان در هر يك از دو قوس صعود و نزول مى‌تواند تا بى نهايت پيش برود.

بنابراين ادعاى ما اين است كه محور دعوت همه انبيا يك چيز بيشتر نيست. اين محور داراى دو جهت مثبت و منفى است كه انسان مى‌تواند به اراده و اختيار خود در هر يك از اين دو جهت به پيش برود. پيشرفت در جهت مثبت، موجب افزوده شدن ايمان و پيشرفت در جهت منفى، موجب ازدياد كفر مى‌گردد. همه معارف دينى، حول اين محور مى‌چرخند و همه مسايل ديگر نيز نسبت به اين محور و با اين مقياس اندازه گيرى مى‌شوند.

روش صحيح تحقيق در اين مسأله

مدعاى فوق، چيزى نيست كه از طريق علوم تجربى يا با دلايل رياضى قابل اثبات باشد، بلكه مسأله اى است كه بايد از خود دين خواست و درستى يا نادرستى آن با مراجعه به متن دين آشكار مى‌گردد. بايد از خود انبيا كه چنين دعوتى را مطرح كرده اند پرسيد كه آيا مجموعه دعوت هاى شما محور واحدى دارد يا خير؟ از اين روى، بررسى اين مسأله با نگرش برون دينى، كه برخى آن را مطرح كرده اند، روش صحيحى نيست. آنان مى‌گويند: ما بايد ببينيم چه