کاوش ها و چالش ها - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٥٥ - ملاحظات شريعت در بيان رابطه افعال با مصالح و مفاسد

ملاحظات شريعت در بيان رابطه افعال با مصالح و مفاسد

مسأله‌اى كه بايد به آن توجه كرد نحوه راهنمايى و بيان شرع است. بيان مى‌تواند به اين صورت باشد كه فرمول را به ما نشان بدهد و بگويد اندازه تأثير فلان عمل در زندگى اخروى شما، اگر اين گونه باشد فلان مقدار، و اگر آن گونه باشد آن مقدار ديگر است. تفهيم و تفاهم در اين روش بسيار دشوار است؛ چه اين كه نيازمند اصطلاحات علمى است و نظير تبيين فرمول ها و آموزه هاى فيزيك يا معادلات رياضى براى افراد عادى، كار مشكلى خواهد بود. اما اگر براى بيان روابط مذكور يك سمبل و بيان نمادين ساخته شود، مشكل حل مى‌شود. آن گاه براى هر يك از سمبل ها، به ميزان تأثير مثبت يا منفى و زياد يا كم آن افعال در حيات اخروى، نام هاى مناسب مانند واجب، حرام، مستحب و... انتخاب مى‌شود.

پس احكام شرعى، نظير واجب و حرام، يك سلسله مفاهيم سمبليك هستند؛ اما نه سمبل پوچ و بى اساس، بلكه سمبلى براى بيان يك سلسله عقايد واقعى و ثابت؛ همانند نمادهاى رياضى (اعداد و حروف و علايم).

بنابراين گرچه اين احكام، يك سرى امور اعتبارى و سمبليك هستند، اما چون اعتبار صرف و گزاف نيستند، بلكه مبتنى بر مصالح و مفاسد واقعى هستند، هر يك حكايت گر امورى واقعى و ارتباط حقيقى بين اعمال و تأثير آن در آخرت مى‌باشند كه بايد با زحمت اين روابط را كشف كرد. ما چون خود توان كشف اين روابط را نداريم، از اين رو شارع ضمن كشف آنها براى ما، در قالب اين نمادهاى ساده به بيان حق و تكليف پرداخته است و مقرر فرموده كه اين واجب است، آن كار حرام است، و يا اين حق است و آن تكليف است و نظير اين مسايل.

پس ما معتقديم كه حق، مبتنى بر يك سلسله زيربناهاى واقعى است؛ يعنى