کاوش ها و چالش ها - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٦ - حق و تكليف نسبت به خدا

بين دو حق برقرار شود. البته غير از اين، حقوق ديگرى هم قرار داده است؛ مثلاً در قرآن مى‌فرمايد: وَ كَانَ حَقّاً عَلَيْنَا نَصْرُ الْمُؤْمِنِينَ[١]. يكى از حقوقى كه مؤمنان بر ما دارند اين است كه آنها را يارى كنيم. اين حق را چه كسى قرار داده؟ مردم خودشان چه حقى داشتند؟ اين خدا است كه اين حق را براى مؤمنين قرار داده، كه اگر بر ايمانشان استوار باشند آنها را يارى كند: وَ لَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنَا لِعِبَادِنَا الْمُرْسَلِينَ إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ وَ إِنَّ جُنْدَنَا لَهُمُ الْغَالِبُونَ[٢]. اين هم حقى است كه خدا براى بندگانش قرار داده است. يك حق اين است كه پاداششان بدهد در آخرت، يك حق هم اين است كه در دنيا پيروزشان كند. آنهايى را كه در راه او قدم برمى‌دارند ياريشان كند، كمكهاى غيبى بفرستد، اسبابى فراهم كند تا آنها پيروز شوند. در مقابل چه چيزى اين حق را پيدا مى‌كنند؟ در مقابل نصرت خدا و دين او: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ وَ يُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ[٣]. اگر استقامت در ايمان داشته باشند خدا هم آنها را يارى مى‌كند: إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَئِكَةُ أَلاَّ تَخَافُوا وَ لاَ تَحْزَنُوا...[٤]. به هر حال اين دو حق هم با هم متوازن هستند و هر كدام تكليفى مى‌طلبد؛ يعنى خدا وقتى حق دارد بر بندگانش، بندگان بايد اطاعت كنند (حق براى خدا و تكيف بر بندگان)، از طرفى هم بندگان حقى پيدا مى‌كنند بر خدا كه وقتى عبادت كردند خدا بايد پاداششان بدهد (حق براى بندگان و تكليف بر خدا)؛ منتها اين «بايد» را خداوند خودش از سر لطف و تفضل براى بندگان قرار داده است؛ به عبارت ساده تر، ما نمى‌توانيم براى خدا تعيين تكليف كنيم، اما خدا از باب لطف به بندگان، براى