کاوش ها و چالش ها - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٥٦ - مصلحت تسهيل

آن مصالح و مفاسدى كه حقيقتاً در زندگى ما وجود دارد و در اثر برخى افعال مى‌تواند تحقق پيدا كند. بدين ترتيب نه نظر آن كسانى كه مى‌گويند طبيعت به انسان حق مى‌دهد صحيح است و نه نظر اشاعره كه مى‌گويند اين حق الهى است و چون خدا گفته خوب و حق است، خوب و حق شده است. طبيعت مفهومى نامشخص، غير علمى و قابل تفسيرهاى مختلف است. به همين جهت «نظريه حقوق طبيعى» تبيين روشنى ندارد. اما اين نظر كه، حق الهى است، به اين معنى كه خدا بدون مبنا و از روى تحكم دستورى داده باشد، اين هم درست نيست. خدا دستور داده، اما دستورات خدا، عناوينى نمادين براى يك سلسله مصالح و مفاسد واقعى و نفس الامرى است. خداوند متعال آن مصالح و مفاسد را كشف كرده و به اين طريق در اختيار ما گذاشته است.

مصلحت تسهيل

از جمله عواملى كه در تعيين حدود و بيان حق و تكليف بايد آن را در نظر داشت مسأله سهولت اجرا است. چه بسا بتوان از نظر علمى مصالحى را تشخيص داد و با وضع قانون آنها را تأمين كرد، اما در عمل، همين قانون هزاران زحمت ايجاد كند و كار و زندگى افراد را مختل نمايد. اين جا است كه خداوند متعال عامل ديگرى به نام عامل «يُسر» را به عوامل مؤثر در قانون گذارى مى‌افزايد و مى‌فرمايد: يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لاَ يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ[١]. ممكن است چيزهاى زيادى باشد كه اگر كسى بتواند از آنها اجتناب كند، موجب سلامتى بيشتر وى گردد، اما اگر همه مردم بخواهند آنها را رعايت كنند به زحمت مى‌افتند و زندگيشان تعطيل مى‌شود؛ زيرا از صبح تا به شب فقط