کاوش ها و چالش ها - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٤٨ - ديدگاه اسلام در مورد ملاك تعيين حق

ديدگاه اسلام در مورد ملاك تعيين حق

سؤالى كه در اين جا مطرح مى‌شود اين است كه نظر اسلام در اين باره چيست؟ يعنى اگر ما بخواهيم نظريه اى را در اين زمينه به اسلام نسبت بدهيم ، آيا بايد بگوييم اسلام طرفدار حقوق پوزيتيويستى است يا طرفدار حقوق طبيعى و يا طرفدار حقوق عقلانى؟ پاسخ به اين سؤال در اين فرصت كم كار آسانى نيست، ولى در هر حال اشاره اى به آن مى‌كنيم.

يكى از اختلاف هاى ريشه اى كه بين بينش اسلامى با بينش غالب و مسلّط بر فرهنگ غربى وجود دارد در مورد واقعى بودن يا نبودن ارزش ها است. بر اساس بينش اسلامى ما يك سرى ارزش هاى واقعى داريم كه تابع اعتبار و قرارداد نيستند، بلكه مبتنى بر مصلحت هاى واقعى و فراتر از سليقه ها و قراردادها و اعتبارهاى اشخاص و يا حتى قراردادهاى بين المللى هستند؛ همان گونه كه مثلاً در مسايل پزشكى وقتى كسى مريض مى‌شود، اين طور نيست كه پزشكان براى كشف داروى يك بيمارى با هم توافق نموده و قراردادى ببندند كه از اين به بعد اين مرض را اين گونه معالجه كنيم. آيا پزشكى اين گونه است؟ يا اين كه دنبال اين مى‌گردند كه داروى واقعى آن را كشف كنند؟ يعنى ماده اى وجود دارد كه حقيقتاً در رفع اين مرض مؤثر است؛ چه ما بدانيم و چه ندانيم، و كار محققان پزشكى اين است كه آن رابطه را كشف كنند نه آن كه صرفاً قرارداد كنند. آنها بين دارو و درمان، بين رعايت اصول بهداشتى و سلامت، رابطه اى را نمى‌آفرينند، قرارداد نمى‌كنند، بلكه با آزمايش هاى مختلف اين رابطه را كشف مى‌كنند.

در زمينه ارزش ها نيز بر اساس بينش اسلامى يك سلسله ارزش هاى كلى و ثابت و مطلق وجود دارد كه مبتنى بر امور واقعى هستند و اين گونه نيست كه تابع قراردادها باشند. ما بايد اين ارزش هاى ثابت و مطلق و واقعى را با عقل يا