دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٤٥٥
| ابن عاشر، عبدالواحد جلد: ٤ شماره مقاله:١٤٥٥ |
اِبْنِ عاشِر، عبدالواحد بن احمد بن على انصاري فاسى (٩٩٠-٢٣ ذيحجة
١٠٤٠ق/١٥٨٢-٢٣ ژوئن ١٦٣١م)، عالم مالكى مذهب. نياكان وي اندلسى بودند و
خود وي در فاس زاده شد و همانجا پرورش يافت. قرآن را از ابوالعباس احمد بن
فقيه و عثمان لمطى و قرائتهاي هفتگانه را نزد احمد بن كفيف و محمد شريف
مري و ديگران آموخت. نحو را از قاسم بن ابى العافية نحوي و حديث را از محمد
بن قاسم بن قصار، محمد بن ابى العافيه و ابن عزيز فراگرفت. در ١٠٠٨ق به
مكه و از آنجا به مصر رفت. در مصر به درس مشايخ حاضر شد، مؤطأ مالك و شمائل
ترمذي را نزد ابوعبدالله محمد جنان و ابوالحسن على بن بطوي خواند. او در
فنونى چون قرائت، تفسير، كلام، اصول، فقه، منطق، ادبيات، طب و رياضيات
دستى داشت. از ميان شاگردانش تنها از احمد بن محمد مياره كه بر المرشد
المعين ابن عاشر شرحى نوشته، ياد شده است (محبى، ٣/٩٦- ٩٨).
آثار چاپى: ١. تنبيه الخلاّن فى علم رسم القرآن، كه به گفتة زركلى
(٤/١٧٥) چاپ شده است؛ ٢. متن ابن عاشر (قاهره، بدون تاريخ)؛ ٣. المرشد
المعين على الضروري من علومالدين (قاهره، ١٣٠٠ق)، كه منظومهاي است در
اصول دين بر طريق مالكيان و شرحهاي زيادي بر آن نوشته شده است.
آثار خطى: ١. ارجوزة فى عمل الربع المجيب، حدود ١٣٠ بيت است و شرحى به
نام اتحاف المباشر توسط محمد بن على اغزاوي فاسى بر آن نوشته شده است.
نسخهاي از آن در وين موجود است (كرافت، شم ٣٣٠ )؛ ٢. الاعلان بتكميل مورد
الظمآن فى كيفيته رسم القرآن، تعليقهاي است بر شرح موردالظمان (ازهريه،
١/٦١)؛ ٣. رسالة منظومة فى الفقه، نسخهاي از اين اثر در انستيتوي خاورشناسى
شوروي نگهداري مىشود ( خالدوف، شم ٤٨٦٧ )؛ ٤. فتح المَنّان بمورد الظمآن،
شرحى است بر مورد الظمآن ابن خرّاز (تيموريه، ١/٢٢٠؛ ازهريه، ١/١٢٠؛ خديويه،
٧(١)/٣٤١؛ علوش، شم ٦٣٢؛ كاتالوگ، شم ٩٢ )؛ ٥. قصيدة فى النحو (علوش، شم
١٦٩٥)؛٦. منظومة فى الاتباع و التوكيد (نك: II/٧٠٠ )؛ GAL,S, ٧. نظم فى النكاح
و توابعه من طلاق و غيره (علوش، شم ١٦٢٠).
علاوه بر عناوين ياد شده آثار ديگري نيز به وي نسبت داده شده است (نك:
محبى، ٣/٩٨؛ بغدادي، ١/٦٣٦).
مآخذ: ازهريه، فهرست؛ بغدادي، هديه؛ تيموريه، فهرست؛ خديويه، فهرست؛
زركلى، اعلام؛ علوش، ي و عبدالله رجراجى، فهرس المخطوطات العربية برباط،
مغرب، ١٩٥٤م؛ محبى، محمد امين، خلاصة الاثر، قاهره، ١٢٨٤ق؛ نيز:
Gatalogus codicum manuscriptorum orientalium qui in Museo Britannico, London,
١٨٤٦; GAL,S; Khalidou; Krafft, A., Die arabischen, persischen und t O rkischen
Handschriften..., Wien, ١٨٤٢.
ناصر گذشته
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا