ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٩٥ - موجودات در مجراى قانونى خود ميافتند

< شعر > دگرباره شود پيدا جهانى بهر لحظه زمين و آسمانى جهان چون خط و خال و چشم و ابروست كه هر چيزى به جاى خويش نيكوست اگر يك ذره را برگيرى از جاى خلل يابد همه عالم سراپاى < / شعر > شيخ محمود شبسترى پل لانژون فيزيكدان مشهور مى گويد : اگر بگويم : « اگر چمدانم را در روى ميز حركتى بدهم ، اين حركت ناچيز در همهء كهكشانها اثرى خواهد داشت ، شدت ارتباط ميان اجزاى طبيعت به حدّيست كه شما بايستى از نظر علمى بپذيريد » .
اين مسئله از نظر علمى و فلسفى سخت مورد اختلاف است كه آيا حركت و تحول اشياء موجب بروز تنوع در آنها است يا تنوع اشياء در حال ارتباط ، حركت و تحول را بوجود مى آورد بدانجهت كه هيچ يك از طرفين نزاع ، دليل علمى يا فلسفى قاطع براى خود نمى يابند ، لذا هر كسى پاسخ مسئله را با مقدارى از قضاياى ذوقى مطرح مى كند .
بهر حال آنچه كه از جملات امير المؤمنين عليه السلام برمى آيد ، اينست كه جريان اشياء كه با داشتن اختلاف در ماهيت و خواص با يكديگر ارتباط برقرار مى كنند ، از روى نظم و قانون بوده و داراى سيستم كاملا حساب شده ايست كه باعث مى شود بروز و نمودها در زمانهاى مخصوصى صورت بگيرد . جريان محاسبهء دقيق و سيستماتيك در جهان هستى و چهرهء رياضى دستگاه طبيعت را از آيات فراوانى مى توان استفاده كرد . از آن جمله : ١ - ( إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْناه بِقَدَرٍ ) [١] .
( ما همه چيز را در اندازهء معين آفريده‌ايم ) .
٢ - ( الله يَعْلَمُ ما تَحْمِلُ كُلُّ ) [٢] .

[١] القمر آيهء ٤٩ .
[٢] الرعد آيهء ٨ .