ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٢٨ - حج خانه خدا كه قبلهء مردم قرار داده شده است

آدمى با طواف خانهء خدا كه ظاهرا چيزى بيش از چند سنگ رويهم نهاده نيست ، مى تواند شفّافيت در و ديوار عالم طبيعت را كه پرده‌هاى كمّيّت و كيفيت روى آن را پوشيده است ، دريابد و بداند كه همين سنگها در مقابل روح سبكرو و بلندپرواز آدمى ، تيرگى و سختى خود را كنار مى گذارد و بشكل رصدگاهى براى نظاره و انجذاب ببارگاه ربوبى برمى آيد .
دو ركعت نماز مقام ابراهيم ( ع ) بزرگترين حقيقتى را كه تعليم مى دهد ، اينست كه معبدى كه در روى زمين بنا مى شود و جايگاهى كه كماليافته ترين مردم در آنجا مى ايستد و با خداى خود رابطه برقرار مى كند ، براى همگان يكسان است .
چه حكمت والايى در سعى و تكاپو ميان صفا و مروه وجود دارد كه قابل توصيف نيست . اين حكمت مى گويد : اگر انسانى ، بكوش ، حركت كن ، راكد و جامد مباش ، عنصر پايدار روح آدمى كوشش و تكاپو است .
( يا أَيُّهَا الإِنْسانُ إِنَّكَ كادِحٌ إِلى رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاقِيه ) [١] .
( اى انسان ، تو ناچار با كوشيدنها و تقلاها رهسپار پيشگاه پروردگار خود هستى و بديدار او خواهى رسيد ) . . . بدين ترتيب هر يك از اعمال حجّ يكى از عناصر سازندهء آدميان را بارور و تقويت مى نمايد و به فعليت مى رساند .

[١] الانشقاق آيهء ٦ .