ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٤٢ - موضوع خدايان و بتپرستى

« تلك الغرانيق العلى و انّ شفاعتهنّ لترتجى » .
( اين بتها موجودات والا هستند و شفاعت آنها مورد اميدوارى است ) [١] .
دليل ششم - گريگورى ملطى - معروف به ابن عبرى در بيان داستان موسى ( ع ) مى گويد : « فقال موسى انّ لسانى الثغ ثقيل النّطق ، كيف يقبل منّى فرعون قال اللَّه له : انّى قد جعلتك الها لفرعون » [٢] .
( موسى به خدا گفت : زبان من لكنت دارد و به سخن گفتن سنگين است ، فرعون چگونه دعوت مرا خواهد پذيرفت خداوند فرمود : من ترا بر فرعون اله ( خدا ) قرار دادم ) .
مسلم است كه مقصود از اله ، خداى يگانه نيست ، بلكه نمايندهء خداوندى و مسلط بر فرعون است .
دليل هفتم - ژان ژاك روسو - مى گويد : « براى كشف بهترين قوانين كه به درد ملل بخورد ، يك عقل كل لازم است كه تمام شهوات انسانى را ببيند ، ولى خود هيچ حسّ نكند . با طبيعت هيچ رابطه اى نداشته باشد ، ولى آن را كاملا بشناسد . سعادت او بما مربوط نباشد ، ولى حاضر بشود به سعادت ما كمك كند . . . بنا بر آنچه گفته شد ، فقط خدايان مى توانند چنانكه شايد و بايد براى مردم قانون بياورند » [٣] .
بديهى است كه روسو يك مرد مسيحى بوده و اعتقادى به خدايان نداشته است ، لذا مقصودش از خدايان ، انسانهاى الهى و مربوط به ماوراى طبيعت ميباشد .
دليل هشتم - ترتيبى است كه در ميان خدايان مصر ديده مى شود ، امون رع بعنوان آفتاب مخفى خدايى است كه رمزى براى معبود سيستم دهندهء هستى است و

[١] نهايه ، ابن اثير ج ٣ ص ١٦٠ .
[٢] تاريخ مختصر الدول گريگورى ص ١٧ .
[٣] قرارداد اجتماعى ، ژان ژاك روسو ص ٨١ .