ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٥٥ - انديشه عامل شناخت و تصرف در انسان و طبيعت

انديشه عامل شناخت و تصرف در انسان و طبيعت يكى از عاليترين فعاليتهاى مغز بشرى انديشه است ، در ابراز اهميت اين فعاليت عالى ، دين اسلام و متفكران شرق و غرب داد سخن داده‌اند . در آيات قرآنى اين محصول عالى مغز با كلمات مختلفى سخت مورد تعظيم قرار گرفته است .
از آن جمله : در ١٧ مورد مادّهء تفكر ( انديشه ) بكار رفته و شديدترين تشويق را بكسانى متوجه ساخته است كه در بارهء طبيعت و موجوديت خودشان مى انديشند : ( الَّذِينَ يَذْكُرُونَ الله قِياماً وَقُعُوداً وَ ) [١] .
( و آنان در خلقت آسمانها و زمين مى انديشند ) .
( أَ وَلَمْ يَتَفَكَّرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ ) [٢] .
( آيا آنان در بارهء خويشتن نمى انديشند ) .
در هفده مورد مادّهء فقه ( فهم عالى ) آورده شده است ، از آن جمله : ( لأَنْتُمْ أَشَدُّ رَهْبَةً فِي صُدُورِهِمْ ) [٣] .
( اين براى آن است كه آنان فهم عالى ندارند ) .
و در سه مورد مادّهء تدبير بكار رفته است مانند : ( أَ فَلَمْ يَدَّبَّرُوا الْقَوْلَ ) [٤] .
( آيا در سخنى [ كه براى رشد و تكامل آنان گفته مى شود ] نمى انديشند ) .
و در ٤٨ مورد مادهء تعقل گوشزد شده و انواعى از تحريكات شديد به تعقل و توبيخ از عدم تعقل بيان شده است . مانند : ( أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِها ) [٥] .

[١] آل عمران آيهء ١٩١ .
[٢] الروم آيه ٨ .
[٣] الحشر آيهء ١٣ .
[٤] المؤمنون آيهء ٦٨ .
[٥] الحج آيهء ٤٦ .