ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٦١ - نه راهى براى حركت به پيش و نه عاملى محرك براى رهائى از آن وضع

مى ساختند ، مستهلك مى نمودند .
وضع يهود و نصارى و صابئين آن اجتماع همان بوده است كه قرآن به روشنايى كامل توضيح مى دهد كه چگونه در بارهء رسولان الهى دچار موهومات گشته احكام و معارف الهى را زير و رو و مشوش كرده بودند . براى آشنايى بيشتر با وضع اعتقادى و ايده ئولوژيك آن دوران بايستى جملاتى را كه امير المؤمنين ( ع ) در اين خطبه بيان نموده است ، مورد دقت بيشترى قرار بدهيم .
و ضاق المخرج و عمى المصدر ( راه‌ها براى حركتهاى رهايى بخش تنگ و باريك و منابع و عقول و انديشه‌ها در مسير حيات نابينا و تاريك ) .
نه راهى براى حركت به پيش و نه عاملى محرك براى رهائى از آن وضع پديده هايى كه در يك اجتماع بروز مى كنند بر دو نوع اساسى تقسيم مى گردند : پديده‌هاى زودگذر و پديده‌هاى پايدار .
١ - پديده‌هاى زودگذر : رويدادهايى هستند كه از عوامل معينى بروز مى كنند و مقدارى از زمان را در اجتماع به فعاليت مى پردازند و سپس از بين مى روند .
٢ - پديده‌هاى پايدار : آن نمودها هستند كه از عواملى ريشه دار بوجود مى آيند و فضاى حاكم بر اجتماع را رنگآميزى مى نمايند و گاهى در اصول بنيادين اجتماع تأثير مى كنند و گاه ديگر بقدرى سخت و پايدار مى گردند كه خود جزء يا اجزايى از آن اصول قرار مى گيرند . هر دو نوع پديده‌ها بر دو قسم عمده تقسيم مى گردند : قسم يكم - پديده‌هاى سودبخش و منطقى كه بصلاح فرد و جامعه مى باشند .
قسم دوم - آن پديده‌ها هستند كه به ضرر اجتماع بوده ، به حيات مادى و معنوى انسانهاى اجتماع آسيب مى رسانند .
براى توضيح اين پديده‌ها مثالهايى را در نظر مى گيريم : ١ - پديده‌هاى مضر و زودگذر ، مانند : فساد و بىاعتمادى افراد اجتماع به