ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٥٥ - آيا توحيد با هوىپرستى و گرايش به فريبكارىهاى شيطان سازگار است

است كه خداوند هستى آفرين بر او پوشانيده است . امّا انسانها مى كوشند خود را به كمالات عالى انسانى كه آيات خداوندى است برسانند ، آيا اين كوشش بدون اشتياق بآن آيات و تعظيم آنها امكانپذير است اين اشتياق و تعظيم از نوع عبادت مشركانه نيست ، و چون اصل اينست كه همهء خوبىها و كمالات از خدا سرازير مى شود ، پس در حقيقت آن گرايشها و علاقه و اشتياق متوجه مقام شامخ ربوبى خواهد بود .
آيا توحيد با هوىپرستى و گرايش به فريبكارىهاى شيطان سازگار است بيك معناى عمومى مى توان گفت : هر موضوعى كه همهء سطوح روانى آدمى را اشغال نمايد ، چه آن موضوع موجود انسانى باشد و چه غير انسانى ، مخالف توحيد واقعى است . اين جمله را با عبارت ديگرى هم مى توان بيان كرد و آن اينست كه هر موضوعى كه بتواند همهء نيروها و استعدادها و غرايز آدمى را بدنبال خود بكشد ، در حقيقت نوعى معبود تلقى مى شود ، زيرا در اين دنيا هيچ موضوع جالبى وجود ندارد كه بتواند همهء خواسته‌ها و استعدادهاى انسانى را بردهء خود قرار بدهد و بدنبال خود بكشد . اين وضع پست موقعى بوجود مى آيد كه حتى عوامل كمالجويى و مطلقگرايى آدمى هم بزنجير موضوع مفروض كشيده شود ، در اين صورت است كه موضوع جنبهء معبوديت هم بخود مى گيرد . خداوند متعال در آياتى از قرآن مجيد اين گونه پرستشها را توبيخ فرموده است . از آن جمله : ١ - ( أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَه هَواه وَأَضَلَّه الله عَلى عِلْمٍ ) [١] .
( آيا ديدى آن كسى را كه هواى خود را معبود خويشتن قرار داد و خدا با علم به حال او ، وى را گمراه نمود ، يا او با علم به حال خويشتن ، خود را گمراه كرد ) .
٢ - ( أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَنِي آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ إِنَّه لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ ) [٢] .

[١] الجاثيه آيهء ٢٣ و مضمون در الفرقان آيهء ٤٣ .
[٢] يس آيه ٦٠ .