ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٢١ - نوع دوم - عبارت است از نسخ يك حكم از احكام دين موجود

فرمود : ( الزَّانِيَةُ وَالزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ واحِدٍ مِنْهُما مِائَةَ جَلْدَةٍ ) [١] .
هر يك از زن و مرد زنا كننده را صد تازيانه بزنيد ) .
٤ - رخصتها و واجبات اصلى
٤ - رخصتها و واجبات اصلى - رخصتها عبارت است از احكام اضطرارى كه براى موارد اضطرار وضع شده است ، مانند : ( إِنَّما حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَ ) [٢] .
( كسى كه به خوردن ميته و ساير امور ممنوعه اضطرار پيدا كند ، بدون اين كه ظالم شود يا از حدّ الهى تجاوز كند ، گناهى براى او نيست ) .
واجبات اصلى شامل عقايد اصلى و احكامى مى شود كه قابل دگرگونى نيست مانند اعتقاد به وحدانيت خداوند و نماز و حفظ نفس از تلف شدن .
٥ - خاص و عام
٥ - خاص و عام - عام عبارت است از حكمى كه شامل همهء افراد و اصناف موضوع خويش است ، مانند حلال بودن خريد و فروش كه شامل همهء انواع آنها مى باشد ، مگر تخصيصى وارد شود . خاص عبارت است از حكم به بعضى از افراد يك موضوع ، مانند : ( وَمَنْ قَتَلَ مُؤْمِناً خَطَأً فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ ) [٣] .
( و كسى كه يك فرد با ايمان را بطور خطائى بكشد ، بايستى يك بردهء مؤمن را آزاد كند ) .
در اين آيه براى كفارهء قتل خطائى ، آزاد كردن بردهء خاص ( مؤمن ) منظور شده است .
٦ - مطالب عبرتانگيز و مثلها
٦ - مطالب عبرتانگيز و مثلها - مطالب عبرتانگيز مانند داستانهاى اقوام و ملل گذشته كه خداوند متعال براى افزايش معلومات مفيد انسانها براى زندگى صحيح آورده است . مانند داستان فرعون و عاد و در مقابل آنان ، داستان پيامبران و ساير رشد يافتگان .
مثلها ، مانند مثال زدن براى توضيح بارقه‌هاى زودگذر به روشن ساختن آتش

[١] النور آيهء ٢ .
[٢] البقرة آيهء ١٧٣ .
[٣] النساء آيهء ٩٢ .