تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٨٩ - تفسير ابيات

وديدنىها لازم است ، مانند دميدن در آتش كه شعله هايش را برمى انگيزد . همين طور است اسب خفته كه با ديدن جو ، به خو خو كردن مى پردازد وگربهء نشستهاى كه با ديدن گوشت حالت هجوم به خود مى گيرد . اختيار تو هم در مقابل انگيزه ها مانند شيطان به حركت در مى آيد وآن انگيزه چونان دلالى است كه پيغامى از معشوق تو ويس مى آورد وترا تحريك مى كند . از يك طرف شيطان به خلاف وگناه تحريك مى كند واز طرف ديگر

((٢٩٨٢)) آن فرشتهء خيرها بر رغم ديو عرضه دارد مى كند در دل غريو
((٢٩٨٣)) تا بجنبد اختيار خير تو زان كه پيش از عرضه خفت است اين دو خو (١)
پس هجوم الهامهاى ربانى ووسوسه هاى شيطانى به درون تو موجب اختيار خير يا شر مى گردد . به همين جهت است كه در موقع سلام آخرين ويا سلام دومين در تشهد به فرشتگان سلام مى فرستى ، وهنگامى كه به گناهى مرتكب مى شوى ، در موقع بروز ندامت به شيطان كه ترا منحرف كرده است ، لعنت مى فرستى .
اين دو عامل متضاد كه هر يك به طور پوشيده مقتضاى خود را به تو عرضه مى دارند در نظر بگير ودر آن هنگام كه پرده برداشته شود ، تو عوامل ومقتضيات آنها را با عين اليقين خواهى ديد .
هر يك از آن عوامل موقعى كه سخن خود را بگويند ، تو آنها را خواهى شناخت . شيطان مطرود مى گويد :
اى اسير طبيعت حيوانى واى گرفتار بدن مادى ، من كى ترا به معصيت اجبار كردم من معصيت را به تو مى آراستم ووسواس در درونت مى انداختم . فرشته هم

(١) جلال الدين هر يك از انگيزهء شيطانى وفرشتهاى را به تنهايى انگيزهء اختيار معرفى مى كند ، در صورتى كه اختيار پديدهاى است كه در موقع قرار گرفتن انسان در مقابل دو انگيزهء مزبور به وجود مى آيد . . تبصره - مقصود از مصرع دوم بيت دوم ( زان كه پيش از عرضه خفتست اين دو خو ) خوى نفسانى وروحانى با انگيزهء شيطانى وانگيزهء فرشتهاى ورحمانى است . .