تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٧٧ - توضيحى در بارهء علم خداوندى كه با كلمهء ماضى يا مستقبل ذكر شده است

« إِنَّ الله يَعْلَمُ ما يَدْعُونَ مِنْ دُونِه مِنْ شَيْءٍ ٢٩ : ٤٢ . » [١] ( خداوند مى داند دعوت وگرايشهاى شما را به غير خدا ) .
« والله يَعْلَمُ ما تَصْنَعُونَ ٢٩ : ٤٥ » [٢] ( خدا مى داند هر كارى را كه مى كنيد . ) ويعلم ما تفعلون . ( الشورى آيه ٢٥ ) ( هر كارى را كه مى كنيد خدا مى داند ) .
« ويَعْلَمُ ما تَفْعَلُونَ » ٤٢ : ٢٥ [٣] ( هر كارى را كه مى كنيد خدا مى داند ) .
« إِنَّ الله يَعْلَمُ غَيْبَ اَلسَّماواتِ واَلأَرْضِ والله بَصِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ ٤٩ : ١٨ » [٤] ( خداوند غيب آسمانها وزمين را مى داند وخدا به آن چه كه انجام مى دهيد بينا است ) آيات فوق با بيانات گوناگون تمام جهان هستى را اعم از ظاهر وباطن وكارهاى انسانى را اعم از آن كه آشكار شده باشد يا تنها در قلمرو درون در صورت خيال ونيت بگذرد معلوم خداوندى معرفى مى كند . بنا بر اين آن دسته از آيات كه مى گويد : خداوند مردم را آزمايش مى كند تا كار اختيارى آنها را بداند . معناى ديگرى را غير از آن كه ظاهر لغوى آنها مى رساند در بر دارد ، مانند « ولَقَدْ فَتَنَّا اَلَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ الله اَلَّذِينَ صَدَقُوا ولَيَعْلَمَنَّ اَلْكاذِبِينَ ٢٩ : ٣ . » [٥] ( ما پيش از آنان مردمى را در آزمايش قرار داديم تا خداوند بداند كسانى را كه راست مى گويند وآنان را كه دروغ گويانند ) .
مفسرين در تفسير اين قبيل آيات يكى از دو راه مهم را انتخاب كرده‌اند :
راه يكم - ليعلم ( تا بداند ) را به معناى تا مشخص ومتمايز بسازد [٦]

[١] سوره العنكبوت ، آيهء ٤٢ . .
[٢] سوره العنكبوت ، آيهء ٤٥ . .
[٣] سوره الشورى ، آيه ٢٥ . .
[٤] سوره الحجرات ، آيهء ١٨ . .
[٥] سوره العنكبوت ، آيهء ٣ . .
[٦] تفسير صافى ، فيض آيه ١٦٧ آل عمران ومجمع البيان طبرسى . .