با کاروان حسینی - ت بینش - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٨٩ - عمره، تمتع يا مفرده

عمره، تمتع يا مفرده‌

آيا امام عليه السلام احرامش را از عمره تمتع به عمره مفرده تغيير داد؟

يا اين كه چون مى‌دانست ستمكاران به زودى از اتمام حج وى جلوگيرى خواهند كرد از همان آغاز احرام مفرده بست؟

آنچه از ظاهر برخى متون تاريخى [١] و از صريح گفتار برخى مورخان برمى‌آيد اين است كه امام احرامش را از عمره تمتع به عمره مفرده تغيير داد.

ولى ظاهر و بلكه صريح برخى از نصوص صحيح حاكى از آن است كه امام عليه السلام از همان آغاز وارد عمره مفرده شد؛ و تغيير در احرام به كار نبوده است. اين نظر را فقيهانى همچون سيد محسن حكيم و آقاى خويى و آقاى سبزوارى پذيرفته‌اند و برخى مورخان هم به آن اشاره كرده‌اند. [٢]

فقيهان مسأله حكم خروج از مكه را براى كسى كه به قصد عمره مفرده آمده و تا ماه ذى‌حجه در مكه مانده است، مورد بحث قرار داده‌اند. ابن براج گويد: چنانچه روز ترويه‌

[١] طبرسى گويد: «هنگامى كه حسين عليه السلام آهنگ رفتن به عراق كرد بر گرد خانه كعبه طواف نمود و سعى‌ميان صفا و مروه به جاى آورد و از احرام بيرون آمد؛ و آن را عمره قرار داد. زيرا از بيم آن كه در مكه دستگيرش كنند، نتوانست حج را به پايان برد ...» (اعلام الورى، ص ٢٣٠).

ابن فتال گويد: «و از احرام بيرون آمد و آن را به عمره مفرده تبديل كرد، زيرا نمى‌توانست حج را به پايان برد ...» (روضة الواعظين، ص ١٧٧).

ظاهر اين دو قول حاكى از آن است كه امام عليه السلام نيت احرامش را از عمره تمتع به مفرده تغيير داد.

اما شيخ مفيد (ره) در (ارشاد، ص ٢١٨) گويد: عبارت «چون نمى‌توانست حج را كامل انجام دهد» به اين معنا نيست كه از احرام حج بيرون آمد.

يكى از پژوهشگران معاصر ميان دو عبارت «تمام» و «اتمام» فرق نهاده و گفته است كه معناى اتمام آن است كه امام عليه السلام لباس احرام حج پوشيد. وى مى‌گويد: «زيرا كلمه اتمام به معناى آن است كه امام عليه السلام لباس احرام حج پوشيد، نه آن كه حج را به پايان رساند». (وقعة الطف، ص ١٤٩).

[٢] شيخ باقر شريف قرشى گويد: «و اين- يعنى تغيير- خالى از تأمل نيست. طبق آنچه فقيهان گفته‌اند، كسى كه نتواند حج به جاى آورد با قربانى كردن از احرام بيرون مى‌آيد و نه به تغيير دادن حج به عمره؛ و اين كار موجب بيرون آمدن از احرام حج نمى‌گردد». (ر. ك. حياة الامام الحسين بن على عليهما السلام، ج ٣، ص ٥٠).