از اينجا مى‌توانيم يكى از ابعاد و انگيزه‌هاى ديگر را به مجموعه انگيزه‌هاى امام عليه السلام از نوشتن نامه به مردم بصره بيفزاييم و آن اين است كه مردم بصره- همانند اهل كوفه- براى اقدام به قيام با امام و جهاد در حضور آن حضرت براى از ميان بردن ستم و بى‌عدالتى و احقاق حق از ديگران، سزاوارتر بودند. زيرا كه از بى‌عدالتى و ستم بنى‌اميه و اين دو حاكم اموى- زياد و سمره- كه هزاران تن از آنان را كشته بودند. تلخى فراوانى چشيده بودند. شايد مراد يزيد بن مسعود نهشلى نيز از اينكه در آغاز سخنرانى براى بنى‌تميم اين حقيقت را يادآور شد، همين بود.

همايش پنهانى شيعه در بصره‌

طبرى به نقل از ابى‌مخارق راسبى گويد: گروهى از شيعيان در خانه زنى از عبدالقيس به نام ماريه، [١] دختر سعد يا منقذ، چندين روز اجتماع كردند. او شيعه‌مسلك و خانه‌اش مكان اجتماع و گفت و گوى آنان بود!

ابن‌زياد دريافت كه حسين در بصره طرفدارانى دارد، از اين رو به عامل خويش در آن شهر نوشت كه مراقب بگمارد و راه‌ها را بگيرد.

گويد: آنگاه يزيد بن نبيط [٢] به تدارك رفتن به نزد حسين پرداخت. او از عبدالقيس بود و ده پسر داشت. گفت: كدامتان با من مى‌آيد؟ دو تن از پسرانش به نام‌هاى عبدالله و

[١] مامقانى گويد: ماريه دختر منقذ يا سعيد عبديه: از نقل امام باقر عليه السلام كه فرمود [ماريه‌] شيعى مسلك وخانه‌اش محل اجتماع و گفت‌وگوى شيعيان بوده است، استفاده مى‌شود كه او بر مذهب اماميّه و پرهيزگار بوده است. (تنقيح‌المقال، ج ٣، ص ٨٢). شوشترى بر گفتار او حاشيه زده مى‌گويد: مى‌گويم: مصنف، سخن برخى را ديده‌است كه «ابوجعفر گفت: ماريه ...»؛ و پنداشته‌است كه مراد از ابوجعفر، ابوجعفر الباقر عليه السلام است. حال آنكه مقصود او ابوجعفر طبرى است (قاموس الرجال، ج ١١، ص ٣٥، چاپ يكم، مكتبة الصدوق) نمازى گويد: گفته‌اند كه مقصود از ابى‌جعفر، طبرى است، نه ابوجعفر امام عليه السلام (مستدركات علم الرجال، ج ٨، ص ٥٩٨).

[٢] يزيد بن نبيط عبدى: سماوى در ابصارالعين (ص ١٩١) از وى به‌نام يزيد بن ثبيط ياد كرده گويد: در برخى‌كتاب‌ها ثبيت و نبيط آمده و اين دو نام تصحيف ثبيط است. او و دو پسرش از شهيدان كربلايند. در زيارت ناحيه مقدسه بر وى به نام يزيد بن ثبيت درود فرستاده شده است. همان طور كه بر پسرانش نيز سلام فرستاده شده است. بحث درباره آنها زير عنوان «كسانى كه در مكه مكرمه به كاروان حسينى پيوسته‌اند» خواهد آمد.