مى‌دانيم كه ابن‌عباس در سال ٦٨ يا ٦٩ هجرى در سن ٧٠ يا ٧١ سالگى بدرود حيات گفت. [١] بنابر اين در سال شصت هجرى ٦٢ يا ٦٣ سال داشته است. او حدود پنج سال از امام حسين عليه السلام بزرگ‌تر بود. بنابر اين از نظر سلامت و قدرت بدنى توان جهاد همراه امام عليه السلام را داشت. به ويژه آنكه چيزى مبنى بر اين كه او نيز مانند محمد حنفيه بيمار بوده نقل نشده است.

بنابر اين سبب خوددارى وى چه بود؟

پيش از پرداختن به موضوع سبب خوددارى ابن‌عباس از پيوستن به نهضت مقدس امام حسين عليه السلام به دو نكته مهم و اساسى‌كه به معذور بودن وى كمك مى‌كند اشاره مى‌گردد.

١- در همه آنچه درباره ديدارها و گفت و گوهاى ابن‌عباس و امام عليه السلام در مكه نقل شده است ديده نمى‌شود كه امام به طور مستقيم همان طور كه خواستار يارى ابن‌عمر شد از وى نيز يارى خواسته باشد. حتى هنگامى كه امام عليه السلام در گفت و گوى نخست خود با ابن عباس و ابن‌عمر فرمود كه «خداوندا تو گواه باش»، [٢] ابن‌عباس جانِ كلام امام عليه السلام را دريافت و آمادگى خود را براى يارى و جهاد در راه امام عليه السلام اعلام كرد. جز اين هيچ اشاره دور يا نزديكى نمى‌توان يافت كه بر تقاضاى امام عليه السلام از ابن عباس براى يارى خود دلالت داشته باشد.

٢- تا آنجا كه ما تتبع كرده‌ايم، هيچ روايتى در تاريخ نيست كه نشان دهد، ابن‌عباس از ديدگاه اهل بيت عليهم السلام به سبب نپيوستن به امام حسين عليه السلام مقصر دانسته شده باشد يا وى را نكوهش كرده باشند. بلكه از امام صادق عليه السلام نقل شده است كه امام باقر عليه السلام به شدت ابن‌عباس را دوست مى‌داشت. [٣] تنها ابن شهر آشوب در يك روايت مرسل گويد:

«هنگامى كه ابن‌عباس را به خاطر ترك يارى حسين نكوهش كردند، گفت: ياران حسين‌

[١] ر. ك. اختيار معرفة الرجال (رجال كشّى)، ج ١، ص ٢٧٢؛ أسدالغابه، ج ٣، ص ١٩٥.

[٢] براى فهم مراد از اين گفت و گو در فضاى خود آن، به خود آن گفت و گو مراجعه شود.

[٣] ر. ك. اختيار معرفة الرجال، ص ٥٧، شماره ١٠٧.