با کاروان حسینی - ت بینش - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٩٤ - آيا امام عليه السلام از مكه پنهانى بيرون رفت؟

آيا امام عليه السلام از مكه پنهانى بيرون رفت؟

سماوى در كتاب «ابصار العين» گويد: «هنگامى كه نامه مسلم به حسين عليه السلام رسيد، آهنگ بيرون رفتن كرد. سپس در شب هشتم ذى حجه آنان را گرد آورد و خطاب به آنان گفت:» [١] آنگاه خطبه مشهور امام عليه السلام را كه با عبارت «مرگ همچون گردنبند دختران، آويزه گردن فرزندان آدم است» آغاز مى‌شود و با عبارت «هر كس در راه ما آماده جانبازى است و شوق ديدار الهى دارد پس با ما بكوچد؛ و من بامدادان خواهم كوچيد، ان‌شاءالله» پايان مى‌پذيرد، نقل مى‌كند.

برخى از سخن شيخ سماوى، «پس يارانش را گرد آورد»، چنين استفاده مى‌كنند كه اين خطبه‌اى كه امام عليه السلام در آن زمان حركتش را اعلام داشت در حضور همگان نبوده است؛ بلكه در اجتماع ويژه‌اى كه تنها به ياران حضرت محدود مى‌شد بود. بنابر اين زمان حركت را جز اصحابش كسى نمى‌دانست. در اين صورت زمان، از سرّى از اسرار حركت كاروان حسينى بودنش، خارج نمى‌گردد؛ يعنى اين كه امام حسين عليه السلام همراه با كاروان حسينى پنهانى از مكه به سوى عراق حركت كرد.

اما بايد توجه داشت كه شيخ سماوى منبعى كه عبارت «پس يارانش را گرد آورد» را از آن گرفته نام نبرده‌است. ما نيز به هيچ مأخذ تاريخى مشهور و معتبرى- كه احتمال مى‌رود شيخ سماوى از آن گرفته باشد- دست نيافته‌ايم كه عبارت ياد شده را ذكر كرده باشد.

منابعى كه همه اين خطبه را نقل كرده‌اند، عبارت ياد شده را نياورده‌اند. در اللهوف آمده است: «و نقل شده‌است كه چون آهنگ رفتن به‌سوى عراق را كرد، به خطبه ايستاد ...». [٢]

در مثير الاحزان آمده است: «آنگاه به خطبه ايستاد ...». [٣] در كشف الغمه آمده است: «در سخنان آن حضرت كه چون عازم حركت به سوى عراق شد، به خطابه ايستاد ...». [٤]

[١]- ابصار العين، ص ٢٧.

[٢] اللهوف، ص ١٢٦.

[٣] مثير الاحزان، ص ٤١.

[٤] كشف الغمه، ج ٢، ص ٢٤١.