را درك كند واجب است كه حج به جاى آورد. [١] اين گفته از اقوال نادر است. صاحب جواهر قايل به استحباب شده است؛ به ويژه هنگامى كه زائر تا ماه ذى حجه اقامت كرده باشد و به خصوص اگر تا روز ترويه، يعنى هشتم ذى‌حجه در مكه مانده باشد. [٢]

برخى از روايات هم كه مفادشان حرمت خروج است، با توجه به برخى روايات ديگر از جمله خبر يمانى كه مى‌گويد، امام حسين عليه السلام يك روز پيش از ترويه، در حالى كه احرام عمره بسته بود خارج شد، حمل بر كراهت شده‌اند.

در اينجا نخست برخى از روايات و سپس گفتار فقيهان را نقل مى‌كنيم:

١- كلينى: «على بن ابراهيم، از پدرش، ومحمد بن اسماعيل، از فضل بن شاذان از حماد بن عيسى از ابراهيم بن عمر يمانى نقل كرده‌اند كه چون از امام صادق عليه السلام درباره مردى كه در ماه‌هاى حج به عمره رفته و سپس به شهر و ديار خود بازگشته است پرسيده‌اند؛ فرمود: اشكالى ندارد؛ و چنانچه از آن سال به حج رود و سپس عمره مفرده به جاى آورد، خونى بر گردنش نيست. همان طورى كه حسين بن على عليهما السلام- در حالى كه به قصد عمره وارد شده بود- يك روز پيش از ترويه به عراق رفت. [٣]

مفهوم اين روايت اين است كه امام حسين عليه السلام روز خروج از مكه حتى به احرام عمره هم محرم نبود، چرا كه روز ورود به مكه مكرمه احرام عمره بسته بود. دقت كنيد!

مجلسى در كتاب «المرآة» ازاين روايت به‌عنوان «حَسن» شبيه به «صحيح» يادكرده‌است. [٤]

شيخ طوسى نيز اين روايت را در تهذيب از كلينى نقل كرده است، ولى با اين تفاوت كه در آن آمده است: «حسين در روز ترويه خارج شد». [٥]

[١]- ر. ك. المهذّب، ج ١، ص ٢٧٢ «كسى كه در ماه‌هاى حج به قصد عمره- و نه حج تمتع- برود و سپس تاروز ترويه در مكه اقامت گزيند، واجب است كه احرام حج ببندد و به منى برود ...».

[٢] ر. ك. جواهر الكلام، ج ٢٠، ص ٤٦١؛ و ر. ك. الدروس ج ١، ص ٣٣٦.

[٣] كافى، ج ٤، ص ٥٣٥ شماره ٣؛ و به نقل از كافى وسائل، ج ١٤، ص ٣١٠، باب ٧، حديث شماره ٢ و ج ١٠، ص ٢٤٦.

[٤] مرآة العقول، ج ١٨، ص ٢٣٤.

[٥] التهذيب، ج ٥، ص ٤٣٦، حديث شماره ١٦٢؛ الاستبصار، ج ٢، ص ٣٢٧، شماره ١١٦٠.