تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٧٤
[٩] كدام يك از اين دو بر حقّ است: تمرّد كردن نسبت به سلطان آسمانها و زمين و درآمدن به بندگى بشرى كه هيچ ضرر و زيانى را نمىتواند از آنان دور كند، يا آزاد شدن از هر بندگى و قيد و در آمدن به دژ پادشاهى مقتدر قاهر؟
الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ- آن كه فرمانروايى بر آسمانها و زمين از آن اوست.» و على رغم آن كه خدا فرصت انتخابى به طاغيان در مهلتى محدود بخشيده، بر آنچه مىكنند گواه است و هيچ چيز در آسمانها و زمين بر او پوشيده نمىماند.
/ ٤٧٧ وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ- و خدا بر همه چيز شاهد و گواه است.» [١٠] و گواهى خدا تنها براى تاريخ نيست، بلكه براى پاداش و كيفر دادن عادلانه است، و طاغوتان را به جهنمى آكنده از آتش سوزان و عذاب سوزاننده مىراند.
إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ- كسانى كه مؤمنين و مؤمنات را در معرض فتنه و آزمايش و بلا قرار دادند.» اين حكمتى خدايى است كه به طاغيان فرصت آزمايش داده است، چه آنان با اين علم خود مؤمنان را در معرض آزمايش قرار دادند و از قدرت اراده ايشان آگاه شدند، و چنان بود كه ارزش و معنى ايمان براى مردمان آشكار شد، و اين نكته را دريافتند كه چنين ارزشى برتر از مادّيّات است و دعوت فرستاده خدا و پيروانش براى به دست آوردن مال و سلطهاى نيست، و سپس چون مؤمنان را آزمودند، ايمان اينان از رسوبات شرك خلاصى پيدا كرد، و بازماندههاى نادانى و غفلت از نفوس ايشان زدوده شد و ناتوانان از صفهاى ايشان بيرون رفتند، و مؤمنان پاكى طلايى را پيدا كردند كه چون در بوته گداخته مىشود از هر چه جز طلا است تهى مىشود.
حكمت خدا براى فرصت دادن به جباران تا به اين كشتارهاى زشت در حق خوانندگان به خدا دست يازند، از اين قرار بود. و شايد بعضى از ايشان به خدا بازگشتند و از كرده خود پشيمان شدند و توبه كردند، و به همين سبب پروردگار ما