تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٩٢ - شرح آيات
لا يَرَوْنَ فِيها شَمْساً وَ لا زَمْهَرِيراً- در آن نه خورشيد را مىبينند و نه سرماى شديد را،» كه خورشيد كنايه از گرما است، و امّا زمهرير به معنى سرماى بسيار سخت است. و امام رضا (ع) گفت: «خورشيد و ماه دو آيات از آيت خدايند كه به فرمان او گردش مىكنند و از او فرمان مىبرند و روشنى آنها از روشنى عرش او است، و گرمى آنها از جهنم، پس چون قيامت شود، نور آنها به عرش باز مىگردد، و گرماى آنها به آتش، و ديگر نه خورشيدى خواهد بود و نه ماهى»، [٢٥] پس محيط زندگى بهشتى چنان است كه پيوسته در آن فصل بهار مشاهده مىشود.
وَ دانِيَةً عَلَيْهِمْ ظِلالُها- و سايههاى (درختان) آن به ايشان نزديك است.» اين نه بدان سبب است كه در بهشت خورشيد و گرما وجود دارد، بلكه حكايت از متناسب بودن درختان بهشت و حالت رفاه فراهم آمده براى اهل آن مىكند كه بالاى سر ساكنان آن را مىپوشاند. ولى در عين حال ميوههاى درختان در دسترس ايشان قرار دارد و چيدن آنها به آسانى ميسر مىشود.
وَ ذُلِّلَتْ قُطُوفُها تَذْلِيلًا- و چيدن ميوهها با دست بسيار آسان است.»/ ١٨٣ مفعول مطلق «تذليلا» افاده تأكيد و مبالغه مىكند، يعنى آسان است و آن هم با چه آسانى تمام. و رسول اللَّه (ص) گفت: «به سبب نزديكى آنها (ميوهها) از ايشان، وضع چنان است كه ميوهاى را كه مؤمنى هوس آن مىكند، مىتواند با تكيه كردن بر جايى با دهان از درخت بچيند و بخورد، و گونههاى مختلف ميوهها به ولىّ خدا مىگويند: اى دوست خدا! پيش از آن كه اين يك را بخورى مرا بخور». [٢٦] در آن هنگام كه ابرار سرشار از سرور رستگارى و شادمانيند و از نعيم موجود در زندگى بهشتى خويش لذت مىبرند، پسران خدمتگزار ايشان، ظرفها و جامهايى را در نهايت زيبايى از لحاظ جنس و شكل و نوشيدنى موجود در آنها به ايشان تقديم
[٢٥] - همان كتاب، ص ٤٨٠.
[٢٦] - همان كتاب، ص ٤٨١.