تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٨٩ - شرح آيات

را نيك مى‌دانند كه بهاى نجات يافتن از آن روز وحشتناك و هولناك و فظيع، جلوگيرى و پرهيز از آزمندى نفس و پرداختن به نگاهدارى از ناتوانان و نيازمندان است، بدان سبب كه مسئوليت اجتماعى در برابر ناكامان و تيره‌بختان يك امر اختيارى نيست كه انسان آن را تحمل كند يا چنين نكند، بلكه يك واجب دينى است كه به سرنوشت او در جهان ديگر وابستگى دارد، و عاقبت آن در نزد خدا است، و در آن هنگام كه چنين حقيقتى در جان كسى رسوخ پيدا كند، ديگر در انجام دادن واجبى كه بر عهده دارد هيچ سستى نشان نخواهد داد.

/ ١٨٠ إِنَّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً- ما از پروردگار خويش براى روزى ترش و صعب و سخت بيم داريم.» يعنى سخت و دشوار؛ اخفش گفت: قمطرير: سخت‌ترين و پربلاترين روزها، [٢١] و كسايى گفت: اگر روز دشوار و سخت باشد، آن را مقمطر مى‌گويند. [٢٢] شايسته چنان است كه در اين جا شأن نزول سوره را بر حسب گفته راويان و مفسّران فرقه‌هاى مختلف اسلامى نقل كنيم، تا معلوم شود كه اين صفات ياد شده در قرآن را مردمانى همچون ما تجسم بخشيده‌اند كه از گوشت و خون آفريده شده و در وجودشان نيازمنديها و غرايزى وجود داشته كه بر آنها توانسته بوده‌اند به حول و قوه الاهى غالب شوند، و نيز از فضيلت آگاهى از آخرت و شناختن صحيح از آن. آنان ذريّه رسول اللَّه يعنى فاطمه و شوهر و فرزندان ايشان و خادمه‌شان فضّه- عليهم السلام- بودند.

علامه طبرسى گفت: اين آيه در حق على و فاطمه و حسن و حسين- عليهم السلام- نازل شد، و كنيزك ايشان كه فضّه نام داشت، و آن مروى از ابن عباس و ابو صالح است و داستانى دراز دارد كه خلاصه آن چنين است: حسن و