تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٦٧ - شرح آيات
وَ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ باسِرَةٌ- و چهرههايى در آن روز گرفته و عبوس است.» آن وجوه مجرمان است كه قيامت وعدهگاه رو به رو شدن آنان با رسوايى و عذاب و خوارى است، و گرفته و عبوس بودن روهاى ايشان حكايت از درون جانهاى ايشان مىكند كه آكنده از نوميدى و بدبينى و ترس از چيزهايى است كه با آنها رو به رو خواهند شد.
تَظُنُّ أَنْ يُفْعَلَ بِها فاقِرَةٌ- يقين دارند كه بلايى بر سر ايشان خواهد آمد و ستون فقراتشان را خرد خواهد كرد.» در المنجد آمده است: فاقرة، جمع آن فواقر، به معنى بلا و مصيبت سخت است و تو گويى فقرات پشت بدن را مىشكند، و فقره به معنى كار بزرگ است، [٤٦] و گنهكاران در روز قيامت در معرض هجوم خيالات و ترسى قرار مىگيرند كه انتظار آن را دارند، و اين خيالات به خودى خود عذابى بزرگ محسوب مىشود.
[٢٦- ٣٠] اينها حقايقى از روز قيامت است كه بر هر انسان پيوسته در ياد آنها بودن واجب است، چه ايمان به آن به طرز تفكر و انديشه آدمى توازن مىبخشد، و او را به تسليم شدن به حق و عمل كردن به آن مىراند، ولى حجابها ميان او و ايمان آوردن به چنين آيندهاى حايل مىشود و آن را تكذيب مىكند، ولى آيا/ ١٥٦ اين تكذيب مىتواند چيزى از حقايق را تغيير دهد؟ هرگز ... آيا تكذيب كننده مرگ مىتواند آن را از ميان بردارد، يا گريزگاهى از آن براى خود پيدا كند؟ البته نه ...
پس حركت مرگ به سوى ما و حركت ما به سوى آن امرى حتمى است، و چنين است درباره ايستگاههاى قيامت. و در آن هنگام كه آدمى با رنج كمر شكن در دنيا رو به رو مىشود، پردهها از برابر چشمان وى به كنار مىرود و با وضوح حقايق را مىبيند و با صراحت به آنها اعتراف مىكند، و در ژرفناى جان خود از تكذيبى كه كرده بود پشيمان مىشود، و هيچ رنج و محنتى بزرگتر از مرگ، و هيچ ساعتى بر آدمى در دنيا سختتر از ساعت جان كندن نيست.
[٤٦] - المنجد، ماده فقر.