تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٨ - زمينه كلى سوره
قيام شبانه مىگويم كه اين تعبير گستردهتر از گفته ما: صلاة الليل نماز شب و به آنچه سياق قرآنى از آن حكايت مىكند نزديكتر است.
١- پس در آغاز سوره خداوند متعال فرستاده روپوش يا گليم به خود پيچيده (المزمل) را طرف خطاب قرار مىدهد و قيام و بر پا خاستن شب را همچون نماز و روزه و جهاد بر او واجب مىسازد، چنان كه گفتهاند: او- صلّى اللَّه عليه و آله- اختصاص به قيام شب دارد و اين واجب، امت او را شامل نمىشود، و اين مطلب را بيان مىكند كه شب در نزد او و در نتيجه در نزد بندگان صالحش بدان صورت نيست كه مردمان گمان مىكنند: يعنى تنها فرصتى براى دراز كشيدن و به خواب رفتن، چه شب نيز پارهاى از عمر آدمى است كه مىبايستى همچون روز صحنهاى براى تلاش به منظور دست يافتن به رستگارى و خوشبختى باشد، و لذا اصل در زندگى فرد رسالى آن است كه در شب بر پا ايستد جز اندكى يعنى نيمى از آن يا چيزى كمتر يا زيادتر از آن، مگر/ ٧ اين كه سببها و عذرهاى شرعى از بيمارى و مسافرت و گرفتارى در جنگ در راه خدا و نظاير اينها مانعى پيش آورده باشد، چنان كه در آخرين آيه سوره از آن سخن رفته است (آيات ١/ ٤).
٢- پروردگار ما- عزّ و جلّ- ترتيل قرآن (يعنى خواندن آن را به صوتى خوش و با تدبّر كردن در آيات) از مهمترين برنامههاى قيام شب شمرده، تا آن حد كه مىتوان آن را به تنهايى جانشين ديگر برنامههاى شب زندهدارى قرار داد، و از آن روى چنين است كه قرآن بزرگترين وسيله پيوستگى با ربّ العزة است، و نيز براى آن كه خداوند متعال تنها خواستار قيام روحى مجرد از ما نيست، بلكه خواستار علاقه و پيوندى است كه بر همه ابعاد زندگى انعكاس پيدا كند و به صورت راهى براى زندگى از خلال تدبر و انديشيدن در قرآن و عمل كردن به آيات آن درآيد (آيات ٤/ ٢٠).
٣- با آن كه مؤمن در برابر اين تكليف الاهى با دشواريهايى رو به رو مىشود كه چالشهاى نفس و دوستى خواب از جمله آنها است، برخاستن از خواب در مقابل آنها به ژرفناهاى نفس و جان نافذتر است «أشد وطأ» و در آن هنگام كه