تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٦٧ - شرح آيات

آرى، گاه ممكن است چنين شخصى بر راه راست پيش برود، ولى مسئوليت او فراگير است و تنها به خود وى منحصر نمى‌شود، بلكه همچون فردى از افراد اجتماع نسبت به واقعيت آن مسئول است، و اين نه فقط از ديدگاه انسانى و دينى است، بلكه از ديدگاه واقعى نيز چنين است، از آن روى كه عقب ماندگى اجتماع وى و مردم آن، خواه ناخواه، بر وى تأثير مى‌گذارد، و اين كه قوانين و سنّتهاى جزائى همه افراد را بدون استثنا شامل مى‌شود ... و در اين شك نيست كه ارزشهاى شايسته، و بيدار و هشيار كردن اجتماع و از اين راه تغيير مسير دادن آن به طرف صلاح، آدمى را به هدفهايش نزديكتر مى‌سازد، و چون محيط براى نهضت و پيشرفت آماده‌تر شده است، رسيدن به آن هدفها به صورتى سريعتر و شايسته‌تر امكان‌پذير خواهد شد.

بعضى از مردم در اداى مسئوليت اجتماعى خود سستى نشان مى‌دهند، و با فهم نادرست خود به اين گفته خداوند سبحانه و تعالى متمسّك مى‌شوند كه يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا، عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ، لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ‌- اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! نفسهاى شما بر ضد شمايند، و اگر شما راه يافته‌ايد، كسى كه گمراه شده است به شما آسيبى نمى‌رساند»، [١٣] و چنان گمان دارند كه خدا در مقابل عقب ماندگى اجتماع و انحراف پيدا كردن فرمان به بى‌عملى و سهل انگارى داده است!/ ٦٤ هرگز چنين نيست ... آيا ظاهر قرآن حجّت نيست؟ آيا اين قرآن به ما ندا نمى‌كند كه براى تغيير به پا خيزيم و قيام كنيم؟ مگر قرآن رسالت خدا به هر انسان مكلّف نيست؟ مگر رسول اللَّه (ص) اسوه نيكو براى همه ما نبوده است؟ ...

او برخاست و بيم داد و از همين راه اجتماع خود را اصلاح كرد و تمدن اسلامى را به وجود آورد.

جدايى پيدا شدن ميان امت و رسالت آن، و تقليد شرق و غرب، و گرفتار خواب شدن عقل، و حالت انفرادى به خود گرفتن و پراكنده شدن اجتماع، و