قرار بگیرد این خودش یک منطق دیگر می‌خواهد ، پس این منطق یعنی پوچ ، خواه منطق دیالکتیک باشد ، خواه منطق صورت و خواه هر منطق دیگری اگر انسان یک پایگاه آزاد و مستقل فکری ، پایگاه آزاد از اینکه تحت تأثیر شرایط خاص عینی و ذهنی قرار بگیرد ، پایگاه خاصی که تحت تأثیر غرض‌ قرار نگیرد [ نداشته باشد در این صورت " منطق " مفهوم نخواهد داشت ].
کلام امیرالمؤمنین است : « من عشق شیئا اعشی بصره و امرض قلبه » [١] .

چون غرض آمد هنر پوشیده شد

صد حجاب از دل به سوی دیده شد

این مقدار را همه فهمیده اند ، راست هم هست ، آدمی وقتی در موردی‌ غرضی پیدا می‌کند آن غرض حجابی می‌شود برای بصیرت و برای دل او این‌ حقیقتی است ، ولی مسأله این است که آیا چیزی ماورای این وجود دارد که‌ من بفهمم اینجا غرض است ، من به حکم غرض دارم اینجور فکر می‌کنم ؟ یعنی‌ بتوانم غرض را ، هوای نفس را ، اموری را که می‌بینم تأثیر می‌گذارند [ تشخیص بدهم و ] از بالا سر اینها قضاوت کنم ؟ اگر چنین چیزی موجود باشد معیاری برای اصلاح خطا که نامش " منطق " است می‌تواند وجود داشته باشد ، حال می‌خواهید آن را منطق ارسطویی بدانید می‌خواهید منطق دیالکتیک‌ بدانید منطق دیالکتیک هم منطقی است که می‌گوید اگر می‌خواهی فکرت را اصلاح کنی که درست فکر می‌کنی یا غلط ، آن را بر این اصول عرضه بدار می‌گوییم خود این اصول چگونه است ؟ آیا خود این اصول هم بازیچه شرایط است یا بازیچه شرایط نیست ؟ اگر بازیچه شرایط است این اصول هم باز منطق دیگری می‌خواهد که صحت آنها را برای ما تضمین کند ، و اگر بازیچه‌ شرایط نیست پس این اصل غلط است که انسان جبرا ، به حکم اصل تأثیر متقابل ، فکرش تحت تأثیر شرایط عینی و ذهنی

[١] نهج البلاغه ، خطبه . ١٠٧