فلسفه تاریخ 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٩
یکدیگر نوعی اثر میگذارند ، فعل و انفعالی صورت میگیرد و از این فعل و انفعال یک پدیده جدید به نام " آب " به وجود میآید که واقعا پدیده جدید است این را میگوییم مرکب حقیقی . مرکب اعتباری آن است که اگر ما شیئی را یک مرکب حساب میکنیم واقعا ترکیبی میان افراد نیست ، فقط اجتماع است ، یعنی یکجا جمع شدن است نه بیش از این درختهای یک باغ هر کدام فقط خودش برای خودش هست ، یعنی وجود این درخت در اینجا هیچ اثری در وجود آن درخت دیگر ندارد ، هر کدام مستقلا از خاک و آب و هوا و نور استفاده میکنند ، فقط یکجا جمع هستند گوسفندان یک گله نیز فقط با هم در یک جا جمع هستند ، این آب خودش را میخورد و علف خودش را میچرد و آن آب خودش را میخورد و علف خودش را میچرد بدون اینکه روی یکدیگر اثر بگذارند اینها را میگوییم مرکب اعتباری . درباب جامعه انسانها این سؤال هست : آیا افراد انسان که یک جامعه را تشکیل میدهند به صورت یک مرکب واقعی در میآیند ؟ یعنی جامعه یک مرکب واقعی است و افراد به منزله عناصری که بعد از ترکیب در ضمن مرکب هستند ؟ یا نه ، جامعه هیچ فرقی با اجتماع درختها و غیره ندارد ، فقط زندگی در کنار یکدیگر است ؟ تصور ابتدائی هر انسانی قهرا اینجور خواهد بود که جامعه یک امر اعتباری است ، یعنی انسان را بیشتر به عنوان یک پدیده طبیعی میبینند : یک عده موجوداتی انسان به دنیا میآیند ولی همانطور که گوسفندها نمیتوانند تنها زندگی کنند ، انسانها هم نمیتوانند تنها زندگی کنند ، با هم زندگی میکنند ، حداکثر تقسیم کار صورت میگیرد ، کارها را میان همدیگر تقسیم میکنند و دیگر بیش از این نیست . نظریه جدیدی پیدا شده است که در ابتدا خیلی عجیب به نظر میآید که این نظریه را به دور کهیم معروف نسبت میدهند و از او نقل میکنند او گفته است که جامعه یک مرکب حقیقی است . ( و حتی دیدم که مثال زده به