انسان بر طبیعت مسلط شود و از اسارت طبیعت آزاد گردد این تکامل است‌ ممکن است این جور بگویند ولی این را نمی‌گویند چون در جای دیگر به اشکال‌ برخورد می‌کنند اگر اینجا اینطور بگوییم ، تکامل جامعه در فن و تکنیک‌ خلاصه می‌شود ، یعنی اگر کمال انسان را در تسلط انسان بر طبیعت که نقطه‌ مقابلش اسارت انسان در مقابل طبیعت است بدانیم ، این کمال قهرا در علم ( البته علوم فنی و تکنیک ) خلاصه می‌شود بشر گذشته در مقابل طبیعت‌ خیلی اسیر بود ، در مقابل بیماریها ، طوفانها و سیلها ، در مقابل گرما و سرما بیچاره بود ، ولی بشر امروز بدون شک یک قدرت و تسلطی پیدا کرده ، اولا اسیر یک منطقه خاص نیست ، با این وسائل نقلیه ای که هست از جایی‌ به جایی نقل مکان می‌کند یا با وسائل فنی محیط را عوض می‌کند در مناطقی که‌ در قدیم جهنمهای سوزانی به شمار می‌رفت و هیچ انسانی جرأت نداشت در آنجا پا بگذارد بشر امروز با وسائل مصنوع ساختمان می‌کند ، آبادی می‌کند ، وسائلی در آنجا تهیه می‌کند که انسان در آنجا که هست مثل این است که در بهترین نقاط دنیا زندگی می‌کند مرحوم دکتر ناظرزاده یک سال با دکتر امینی‌ به مکه رفته بود دوره ملک سعود بود اینها را به کاخ ملک سعود در ریاض‌ دعوت کرده بودند ، باغی به وسعت چندین کیلومتر در چندین کیلومتر می‌گفت‌ انگار یک بهشت شداد را در یک جهنم سوزان درست کرده باشید اطرافش که‌ می‌آمدید چند قدم آن طرف تر کوخهای عجیب و غریب و مردم گرسنه ای را می‌دیدید که رمق در بدن اینها نیست و گویی در عمرشان ویتامین نخورده اند می‌رفتی آنجا انگار در یک بهشت رفته بودی می‌گفت دستگاه تهویه ای که در آنجا در زیر درختها و گلها نصب کرده بودند برای اینکه زمین زیاد داغ‌ نشود ، گفته اند به قدرت این دستگاه تهویه فقط در آمریکا یکی وجود دارد آن هم در ارتش آمریکا در آنجا ملک فیصل حورالعین هایی برای خودش تهیه‌ کرده بود ، انواع گلهای دنیا را جمع کرده بود و این وسائل امروز است‌ وسائل امروز می‌تواند در صحرای ریاض هم چنین جایی را به وجود بیاورد .