در اصطلاح قدما " علم بسیط " می‌گویند [١] قدما می‌گفتند " علم بسیط و جهل بسیط " ، " علم مرکب و جهل مرکب " می‌گفتند یکی جاهل است به جهل‌ بسیط یعنی نمی‌داند ولی می‌داند که نمی‌داند مثل این که من ریاضیات نمی‌دانم‌ ولی می‌دانم که ریاضیات نمی‌دانم ولی یکی دیگر جهلش مرکب است نمی‌داند و نمی‌داند هم که نمی‌داند اولی یک آگاهی آمیخته به ناآگاهی است ریاضیات‌ نمی‌دانم ، ناآگاهم ، ولی می‌دانم که نمی‌دانم ، یعنی آگاهم به ناآگاهی خود آگاهی به ناآگاهی هم به اندازه آگاهی به آگاهی ارزش دارد .

آن کس که نداند و بداند که نداند

لنگان خرک خویش به منزل برساند

ولی یک کسی نمی‌داند ، آگاه نیست ، و نمی‌داند هم که نمی‌داند بلکه خیال‌ می‌کند که می‌داند نمی‌داند ولی خیال می‌کند که می‌داند ، یعنی یک موهومی در مغزش آمده ، که این را " جهل مرکب " می‌گویند .

آن کس که نداند و نداند که نداند

در جهل مرکب ابدالدهر بماند

اما یکی می‌داند ولی نمی‌داند که می‌داند اغلب ، انسانهای بسیط از این‌ قبیل هستند یک بچه ، چیزی را می‌داند ولی خودش نمی‌داند که می‌داند اما انسان وقتی که رشد پیدا می‌کند در " اصول فلسفه " ما این مطلب را به‌ این شکل گفته ایم ذهن او به سوی خودش انعطاف پیدا می‌کند تا مراحلی از رشد انسان ذهن مثل نورافکنی است که فقط بیرون را می‌بیند ، دستگاه‌ عکسبرداری است که فقط بیرون را عکسبرداری می‌کند ولی دیگر نمی‌تواند برگردد خودش را و دستگاه عکسبرداری خودش را هم عکسبرداری کند .

[١] به عقیده مؤلف مرحله دوم آگاهی از دکارت شروع شد و آن آگاهی از آگاهی است " من می‌اندیشم پس هستم " چه آگاهی از آگاهی خودش به‌ طبیعت و چه آگاهی از آگاهی خودش به خودش ( مرحله علم مرکب ) ولی این‌ مرحله دوم از زمانی شروع شد که " منطق " پدید آمد " منطق " قوانین‌ خوب اندیشیدن است که البته فرع بر آگاهی از آگاهی و آگاهی بر امکان‌ خطای ذهن و آگاهی بر ضرورت کشف مقیاسهایی برای سنجش خطاهای ذهن است .