بنابراین ما تکامل جامعه را اینجور می‌توانیم تعریف کنیم : [ به فعلیت‌ رسیدن ] استعدادهای فطری ای که در جامعه هست و می‌تواند به مرحله فعلیت‌ برسد با کشف استعدادها فعلیت را می‌توان به دست آورد کما اینکه با شناخت فعلیت گاهی استعدادها [ کشف می‌شود ] [١] البته این را ما به‌ طور جزم نمی‌گوییم که همیشه قبلا ( قبل از مرحله فعلیت ) قوه و امکان را می‌توان به دست آورد و از امکان ، فعلیت را ، زیرا گاهی تشخیص آن خیلی‌ مشکل است ، و گاه انسان در خودش استعداد یک امری هست و خودش از استعداد خودش بی‌خبر است ، بعد که حادثه ای پیش می‌آید ، این استعداد ، خودش را نشان می‌دهد ، یعنی به مرحله ای از فعلیت می‌رسد و تازه انسان‌ وجود این استعداد را و در واقع خودش را کشف می‌کند ، و کمتر کسی است که‌ [ قبل از آنکه دست به کاری بزند استعداد خود در آن کار را دریابد ، ] مثلا یک نویسنده قبل از اینکه دست به نویسندگی بزند استعداد خودش را در نویسندگی کشف نمی‌کند بلکه همین قدر که دست به قلم می‌برد می‌بیند که‌ استعداد دارد .
بنابراین ، تعریف تکامل روی این حسابها تا اندازه ای روشن می‌شود ولی‌ کشف این مطلب که کمال انسان در چیست و کمال جامعه انسان در چیست ، می‌توان گفت که این ، مسأله ای است که هنوز درباره آن لااقل وحدت نظر پیدا نشده است این است که مسأله تکامل خیلی مشکل می‌شود اصلا ما چرا بحث‌ را روی جامعه ببریم ، از اول روی خود انسان و فرد ببریم که ساده تر هست‌ [٢] . در این صورت نیز هنوز نظریه واحدی در جهان

[١] آیا به وسیله کشف استعدادها می‌توان فعلیت آینده را شناخت ؟ آیا به وسیله شناخت فعلیت ، استعداد کشف می‌شود ؟ انسان نمی‌تواند بدون‌ تجربه و عمل استعداد خود را کشف کند ، در عمل غالبا خود را کشف می‌کند ، ولی انسان با یک جرقه عملی می‌تواند میزان استعداد خود یا دیگری را کشف‌ کند . ( داستان بوعلی و بهمنیار و خواستن آتش از همسایه ) . [٢] همان اشکالی که در شناخت انسان کامل و معیارهای آن هست ، به طریق‌ اولی در شناخت جامعه کامل هست .