فلسفه تاریخ 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٧
. ٣ " تاریخ " علم نیست از آن جهت که قابل تجربه نیست . . ٤ [ " تاریخ " علم نیست از آن جهت که مانند سایر علوم تحت ضابطه کلی در نمیآید و نظریات دیگر ] . ولی همه اینها قابل جواب است اما این که تاریخ مربوط به انسان است و انسان رفتارش تحت ضابطه در نمیآید ، این حرف ، درست نیست ، کلیات رفتار انسانها تحت ضابطه در میآید ولی انسان بسیار پیچیده تر از سایر موجودات است یک حرف خیلی خوبی فروغی از اگوست کنت نقل میکند ، و در حرفهای اگوست کنت حرف خوبش به نظر من همین است اگوست کنت علوم را به سبک مخصوصی تقسیم کرده تقسیم بندی علوم به شکلهای مختلف انجام شده شکل قدیمیش همان شکل ارسطویی است بیکن به گونه دیگری تقسیم کرده ، اسپنسر به گونه دیگر ، و اگوست کنت به گونه دیگر ، و هنوز همان تقسیم ارسطویی قوی تر از همه اینهاست اگوست کنت علوم را به اعتبار سادگی و پیچیدگی تقسیم کرده است میگوید ساده ترین علوم ریاضیات است چون ریاضیات فقط روی محفوظات مجرد ذهن است و لذا ذهن خیلی روشن درک میکند و خیلی کم اشتباه میکند از ریاضیات که بگذریم ، ساده تر نسبی که قدری پیچیدگی پیدا میکند علوم مربوط به طبیعت بیجان است زیرا طبیعت بیجان همان قوانین ریاضی بر آن حاکم است علاوه بر اینکه قوانین مربوط به طبیعت بیجان نیز با آن توأم میشود ، مثل مغناطیس و نور و به طور کلی فیزیک ، شیمی و نجوم . فلسفه را از این موضوع جدا کرده . بله ، او به فلسفه ای غیر از اینها قائل نیست فلسفه تحققی او بالاخره همان علوم [ تجربی ] میشود . بعد میگوید از اینها پیچیده تر علوم زیستی است ، چون در علوم زیستی ، قوانین ریاضی به علاوه قوانین [ طبیعت جاندار حاکم است ] ابتدا به نباتات