فلسفه تاریخ 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩٨
نظیر آن چیزی را میگوید که ما میگوییم شخصی تحت تأثیر اوهام ، یعنی تحت تأثیر یک سلسله تخیلات ، کارهایی را انجام میدهد اما اینها کارهای اساسی نیست که نقش اساسی در تاریخ داشته باشد مثلا این امر خیلی در تاریخ پیدا میشود که انسانی خودش را به خاطر یک وهم به کشتن میدهد مثلا افرادی به این دلیل تهور به خرج میدهند که نامشان در تاریخ باقی بماند این یک انگیزه غیر مادی است چون رضایت از یک امر غیر مادی است ، و در عین حال یک امر موهوم است ، یعنی رضایت از امر واقعی نیست که به آن برسد ، [ رضایت ] از یک خیال است ، امری است که به صورت یک تخیل میباشد ، و لذا او هم اسمش را میگذارد " حماقتها " ، میگوید : . . . ولی در مقیاس فرد گاهی کارهایی که احمقانه شمرده میشود هست . متنبی ، شاعر معروف و زبردستی است ، در عرب تقریبا نظیر سعدی [ در فارسی زبانان ] است و سعدی هم خیلی از او استفاده کرده تا آنجا که کتابی به نام " سعدی و متنبی " نوشته اند خیلی از مضمونهای سعدی مضمونهایی است که از متنبی استفاده کرده است متنبی در جاهای مختلفی بوده ، سالهای زیادی نزد پادشاهان و در دربارها بوده است رئیس یکی از قبایل ، از قدیم کینه ای با او داشت بعد از سالها که متنبی به وطن باز میگشت ( خودش بود و پسرش و یک غلام ) اتفاقا از نزدیکی محلی میگذشت که دشمنش در آنجا بود آن دشمن فهمید و به او حمله کرد متنبی و پسرش و آن غلام سه نفری از خودشان دفاع میکردند متنبی دید که اینها بیشترند و زورشان بیشتر است ، فرار کرد غلام به او گفت : تویی که آن شعر را گفته ای که :
| الخیل و اللیل و البیداء تعرفنی |
| و السیف و الرمح و القرطاس و القلم |