فراهم است گذشته از اینکه منطقه ، منطقه مرطوبی است و خود رطوبت اندکی‌ سستی ایجاد می‌کند احتیاجشان به تلاش کم است ولی منطقه یزد یک منطقه بی‌ آب و علف است و از حوائج زندگی دور است ، نیاز به تلاش در آنجا بیشتر است ، و شاید هیچ منطقه ای در ایران از این جهت مثل یزد نباشد ، و به‌ این دلیل است که مردم یزد نه تنها از مردم شمال بلکه از همه مردم دیگر سایر مناطق ایران فعالتر و کاری تر و بلکه باهوش تر هم هستند ، چون تلاش‌ قهرا هوش و تجربه را نیز زیاد می‌کند ، و این تأثیر منطقه است ، یعنی‌ منطقه این طور اثر می‌گذارد که همان احتیاجی که مردم یزد بیشتر دارند به‌ اینکه مثلا آب را از چاههای خیلی عمیق [ بیرون بیاورند آنها را فعالتر و کاری تر می‌کند ] خیلی فرق است میان کسی که بخواهد آب را از چاه دویست‌ متری جاری کند و کسی که در کنار نهری است که همین طور از کوه می‌ریزد و هیچگاه احتیاج ندارد [ که برای به دست آوردن آب تلاش کند ] ، با دستش‌ هم می‌تواند آب را در مزرعه خود باز کند فرق است میان کسی که احیانا در منطقه ای است که احتیاج پیدا می‌کند زراعت را با دلو آب دهد ، و کسی که‌ در منطقه ای است که یک وقت ده شبانه روز باران پشت سر هم می‌بارد غرض‌ ، این مثالی است برای این مورد ، و مثال درستی هم هست . می‌بینیم که در همه این نظریات جزئی از حقیقت هست و نمی‌توان آن جزء را انکار کرد ، منتها منحصر کردن درست نیست ، هر کسی از یک زاویه دیده‌ ، و چون از همان یک زاویه بالخصوص نگاه کرده دیگر هر علت دیگری را به‌ کلی خواسته نفی کند ، [ گفته است ] هر چه هست همین است و غیر از این‌ چیزی نیست . اینکه مؤلف می‌گوید آب و هوا در اقوام ابتدائی اثر دارد ، بر اساس‌ همان حرف است که منطقه است که افراد را می‌سازد اقوام انسانها تا وقتی‌