فلسفه تاریخ 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣
برخلاف عدل نیست چون طبیعت بیش از این او را جلو نیاورده و او برای
همین کار ساخته شده ، بردگان [ را به بردگی گرفتن نیز هیچ منع قانونی
ندارد و امری برخلاف عدل نیست ] چون جنبه نژادی دارد ، نژادهای خاصی
هستند که فقط برای بردگی ساخته شدهاند ، همین طور که " « و الخیل و
البغال و الحمیر لترکبوها و زینة »( ١ " ) آنها هم اصلا برای همین خلق
شده اند ، نه اینکه یک امر موقت باشد برای یک مصلحت موقت یا آنچه که
امروز خیلیها درباب نژاد سیاه میگویند که اساسا نژاد سیاه فلان استعداد
را ندارد
این یک مسأله قابل بحث است که آیا نژادها " عقب نگه داشته شده "
هستند یا " عقب مانده " ؟ خیلی فرق ست که اینها از نظر طبیعی عقب
مانده باشند یا عقب نگهداشته شده ؟
ظاهرا این نظر از نظر کلی هیچ قابل قبول نیست که کسی بیاید تفاوتی تا
آن حد برای نژادها قائل باشد که بعضی نژادها اساسا به هیچ وجه تمدن ساز و
فرهنگ ساز نیستند و فقط قدرت اقتباس و تقلید را دارند و نه چیز دیگر ،
[ و بعضی دیگر تمدن ساز و فرهنگ ساز هستند ] اما یک مسأله دیگر هست و
آن این است که تفاوت نژادها را هم شاید نشود انکار کرد که در عین اینکه
همه استعداد دارند ولی بعضی از نژادها استعداد بیشتری دارند در این باره
ما نمیتوانیم اظهار نظر قطعی کنیم ، اشخاصی حق دارند اظهار نظر بکنند که
مطالعه زیادی روی نژادها دارند ، ولی مستبعد هم نیست که میان نژادها تا
اندازه ای تفاوت باشد ، شاید هم نباشد ، ما این را صددرصد نمیگوییم .
ولی مطلب این است که این آقایان آمده اند خون و نژاد را یک عامل
شمرده اند و محیط جغرافیایی را عامل جداگانه ، در صورتی که این ، تحویل
میشود به آن ، یعنی اگر نژادها فرقی داشته باشند ریشه اش محیط جغرافیایی
[١] نحل / [٨]