مثلا یک عوامل وراثتی [ در او وجود دارد ] ، یک سلسله پدرهای چنینی‌ داشته ، مادرهایش اینجور بوده اند ، و یک ژنهایی از آنها به او به ارث‌ رسیده و بعد یک ترکیبی در ژن این شخص صورت گرفته و یک ساختمان خاصی‌ به وجود آمده که او یک فرد فوق العاده شده است دارای یک مغز خیلی فوق‌ العاده ، یک اعصاب خیلی فوق العاده و یک اراده خیلی فوق العاده پس در واقع مسأله " مردان بزرگ " از یک جهت برمی‌گردد به عوامل زیستی .
حال می‌رویم سراغ عامل دیگر : " نیروی بر هم انباشته دانش " این را شاید بشود عامل مستقلی به حساب آورد ولی این عامل برمی‌گردد به اینکه‌ انسان یک خصوصیت نوعی دارد و آن خصوصیت نوعی انسان که او را از نظر تاریخی هم متکامل می‌کند این است که می‌تواند تجارب و اندوخته های علمی‌ خود را حفظ و نگهداری کند در حیوانات چنین استعدادی [ استعداد علمی ] نیست و آن اینکه بتواند علم را به نسل دیگر منتقل کند که علم نسل قبلی‌ با علم نسل بعدی که او چیزی بر سرمایه نسل قبل می‌افزاید روی همدیگر انباشته می‌شود ، جمع می‌شود ، متکامل می‌شود ، نسل دیگری می‌آید ، باز تجربیات و معلومات بیشتری دارند و اینها با آنچه که در نسل پیشین بوده‌ جمع می‌شود [ و به همین ترتیب دانش بشر متکامل می‌شود ] در میان حیوانات‌ ، این انسان است که [ این خصوصیت نوعی را دارد و ] این برمی‌گردد به‌ همان استعداد کتابت ، نوشتن ، « علم بالقلم ، علم الانسان ما لم یعلم [١] و دیگر : « علمه البیان »[٢] . انسان از وقتی که انسان شده این دو توانایی در او بوده است ، یکی توانایی بیان ، [ و دیگر توانایی کتابت و نوشتن ] حال انسان کی و به چه شکل انسان شد ، کاری نداریم ، بالاخره یک‌ مرحله ای هست که در آن مرحله ، انسان به همین مرحله انسانیت خود رسیده‌ که می‌تواند ما فی‌الضمیر خودش را ، اندیشه خودش را ، اندوخته و

[١] علق / ٤ و [٥] [٢] الرحمن / [٤]