است که آیا واقعا انسان به نوعی عالی‌تر از خودش از نظر زیستی متبدل‌ خواهد شد ، یا از نظر زیستی ، دیگر انسان به آخرین مرحله رسیده و اگر تکاملی باشد تکامل تاریخی است نه تکامل زیستی .
چون بحث در تکامل تاریخی است ، در این بحثی که باز کرده تحت عنوان‌ " افق رو به گسترش " در واقع می‌خواهد به طور مبهم جهت تکامل تاریخی‌ بشر نسبت به آینده را نشان بدهد در بحث گذشته بحث راجع به گذشته بود که آیا پیشرفت کرده ایم یا نکرده ایم ؟ بعضی گفتند نه ، بعضی گفتند آری‌ حال نسبت به آینده بحث می‌کند [١] . اگر یادتان باشد ، در گذشته گفتیم‌ که ما باید ببینیم با چه معیاری می‌گوییم " پیشرفت " ؟ ممکن است معیار ، قدرت باشد یعنی انسان در آینده قدرتش بر آنچه که اکنون دارد افزایش‌ پیدا خواهد کرد مقصود از " قدرت " میزان تسلط انسان بر طبیعت است که‌ در این جهت علوم طبیعی و ریاضی به او کمک می‌کند و هر چه بیشتر او را بر طبیعت مسلط می‌کند ، و این قدرت مربوط به رابطه انسان با طبیعت می‌شود که این رابطه در جهت قدرت ، تکامل پیدا می‌کند [٢] . این یک مسأله ، که نویسنده در اینجا به این جهت هیچ توجهی نکرده است .

[١] بحث گذشته درباره گذشته بود که آیا انسان نسبت به گذشته از نظر تاریخی متکامل شده یا نه ؟ این بحث راجع به آینده است که چه در گذشته‌ متکامل شده باشد و چه نشده باشد آیا در آینده متکامل خواهد شد یا نه ؟ [٢] رابطه انسان با طبیعت در جهت قدرت انسان و تسلط او بر طبیعت و در جهت آگاهی او از طبیعت تکامل یافته است و پیش بینی می‌شود که در آینده نیز تکامل یابد .