است که فیلسوفان کرده‌اند [١] .
حال آیا خود این تعریف کامل است یا نه ؟ در این که در این تعریف ، جزئی از حقیقت هست شکی نیست ، یعنی کمال انسان را بدون کمال حکمت و دانش و دانایی نمی‌شود در نظر گرفت اگر نگوییم تمام کمال انسان در دانایی است لااقل رکنی از کمال انسان در دانایی هست در کلمات حضرت‌ امیر در نهج البلاغه جزء اموری که برای جامعه زمان حضرت حجت که از نظر اسلام جامعه کامل و جامعه ایدآل انسان است ذکر شده است می‌فرماید : « و یغبقون کأس الحکمة بعد الصبوح » [٢] یک اصطلاح تقریبا شاعرانه و غزلسرایانه است " صبوح " جام بامدادی را می‌گویند و " غبوق " جام‌ شبانه . را حافظ می‌گوید :

می‌صبوح و شکر خواب صبحدم تا چند

به عذر نیم شبی کوش و گریه سحری

می‌صبوح یعنی میی که میگساران صبحگاهان می‌خورند و می‌غبوق یعنی میی که‌ شامگاهان می‌خورند می‌فرماید « و یغبقون کأس الحکمة بعد الصبوح » جام‌ حکمت را غبوق و بعد از صبوح می‌نوشند ، یعنی صبح و شام غرق در حکمت‌ هستند ، هر صبح و هر شب جام حکمت می‌نوشند .
عرفای ما کمال انسان را در کمال حکمت به این معنا که حکما می‌گویند نمی‌دانند [٣] . آنها اولا حکمت را به معنی " دریافت " قبول دارند که‌ آن کمال انسان است ولی نه دریافت عقلانی و فکری و استدلالی ، بلکه‌ دریافت شهودی ، یعنی در نوع دریافت بحث دارند حکیم ، دریافتی که‌ می‌گوید ، مقصودش دریافت فکری و استدلالی و مدرسه ای است ، مثل دریافتی‌ که انسان در علوم طبیعی با دلائل ، یا در علوم ریاضی با دلائل

[١] جامعه کامل از نظر فلاسفه یعنی جامعه فیلسوف . [٢] نهج البلاغه ، حکمت . ١٤٨ [٣] نظریه [ عرفای اسلامی ] بر دریافت حقیقت است ( نه حقایق ) آن هم‌ دریافت عینی و شهودی نه ذهنی و فکری .