، پیشرفت از چه نظر ؟ اصلا معنی پیشرفت چیست ؟ ممکن است پیشرفت به‌ ثروت توجیه شود ، یعنی [ بگویند با گذشت زمان ] بشر تسلطش بر منابع‌ طبیعی زیادتر می‌شود و بیشتر می‌تواند ثروت زمین را استخراج کند ، پس این‌ کاملتر است واقعا هم این خودش مسأله‌ای است . « و لقد مکناکم فی الارض‌ و جعلنا لکم فیها معایش قلیلا ما تشکرون » [١] . [ بگویند انسان‌ پیشرفته یعنی انسانی که ] " معایش " را که در زمین هست هر چه بیشتر به دست آورد .
همچنین ممکن است ملاک تکامل را قدرت بدانیم البته قدرت با ثروت‌ بستگی دارد ولی عین همدیگر نیستند [٢] درباب قدرت هم اگر بگوییم‌ قدرت به معنای تسلط بیشتر است این سؤال مطرح می‌شود که تسلط بیشتر بر چه‌ ؟ بر طبیعت ؟ که همان تکنولوژی می‌شود ، یعنی هر چه انسان از نظر

[١] اعراف / ٢ ١٠ ثروت و قدرت به نوعی با یکدیگر خویشاوندند ، ثروت‌ ، قدرت به وجود می‌آورد و قدرت ، ثروت اینکه می‌گویند " توانا بود هر که دانا بود " در عمل در دنیای امروز باید گفت " توانا بود هر که دارا بود " حقیقت این است که دانایی و دارایی و توانایی با یکدیگر نوعی‌ تلازم دارند البته دانا ، توانا و دارا هم می‌شود آنچنانکه غرب چون دانا شد دارا و توانا هم شد ولی دارایی ملازم با دانایی و توانایی نیست ، بعضی‌ کشورها دارا هستند ( عربستان سعودی ) ولی دانا و توانا نیستند توانایی هم‌ ملازم با دانایی و دارایی به طور صددرصد نیست بلکه باید گفت این سه معنی‌ در عین اینکه به نوعی ملازم یکدیگرند همه از هم قابل تفکیک می‌باشند حتی‌ دانایی اگر دانایی غیر فنی باشد مثلا پزشکی یا ادبی یا علوم یا فلسفه باشد مستقیما سبب توانایی و دارایی نمی‌شود .