هدف دارد یا اینکه با آنکه هدف در کار نیست معذلک تکامل رخ می‌دهد ؟ در اینجا مؤلف نظریه های مختلفی را نقل می‌کند بعضی از این نظریه ها مثل نظریه کسانی که برای تاریخ یک ضابطه و قاعده قائل نیستند و قائل به‌ نوعی هرج و مرج در تاریخ هستند قهرا قائل به تکامل تاریخ که تاریخ متکامل‌ است نیستند [١] . همین طورند کسانی که نظریه ادواری را درباب تاریخ‌ تأیید می‌کنند و بعضی می‌گویند نظریه توین بی نیز همین است که تاریخ همیشه‌ دور می‌زند ، یعنی به طرفی یک حرکت تصاعدی می‌کند ، دو مرتبه برمی‌گردد پایین و باز دور می‌زند [٢] . حرکت که بخواهد دوری باشد چنین نیست که‌ جهتی داشته باشد ، یعنی لازمه حرکت دوری این است که اگر بالایی داشته‌ باشد پایین هم باید داشته باشد .
بسیاری از کسانی که قائل به تکامل هستند قائل به هدف نیستند مثلا نظریه‌ مارکسیستی طرفدار تکامل است و اصلا در مفهوم " دیالکتیک " تکامل هست‌ بدون اینکه هدفداری در کار باشد بنابراین ما باید مسأله را بر اساس‌ تکامل طرح کنیم نه بر اساس هدفداری ، یعنی مسأله هدف که اینجا مطرح‌ می‌شود جزئی از مسأله تکامل است .
حال باید ببینیم که ما تاریخ را متکامل بدانیم یا ندانیم و اگر تاریخ‌ را متکامل می‌دانیم آیا هدفداری بدانیم یا هدفدار ندانیم ؟ و به علاوه باید تکامل را تعریف کنیم ، و مسأله عمده این است که معنای تکامل در تاریخ‌ چیست ؟

[١] بنابر نظریه تصادف ، اگر هیچ قانونی در کار نباشد ، باید گفت‌ تاریخ در طبع خود متکامل نیست ، تکامل سرنوشت تاریخ نیست ، ولی نمی‌شود منکر شد که در گذشته ولو به صورت یک تصادف ، تکامل رخ نداده است اما اگر قائل به تصادف شویم و یک سلسله قوانین ضمنی هم قائل شویم مانعی‌ ندارد که تکامل سرنوشت تاریخ باشد و طبیعی باشد آنچنانکه تکامل زیستی‌ داروینی چنین است . [٢] نظریه دوری به دو گونه تقریر می‌شود : یکی به صورت دائره و دیگر به‌ صورت حلزونی و خطوط مارپیچی متصاعد بنابر فرض دوم ، تکامل معنی و مفهوم‌ دارد بنابر نظریه اول تکامل هست ولی تکامل بازگشت کننده و حرکت تاریخ‌ از قبیل حرکت چرخ و فلک بچه‌ها می‌شود .