فلسفه تاریخ 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥٢
است . مثلا این که پدر مقدمه پسر هست آیا این جور است که هر کسی مقدمه
است برای بعد از خودش ؟ این انسان خلق میشود برای انسان بعد از او ،
باز او خلق میشود برای انسان بعد از او و ؟ آنها میگویند نه ، مطلب
اینطور نیست غایت طبیعت ابقاء نوع است طبیعت میخواهد نوع را نگاه
دارد ولی اگر نوع بخواهد در طبیعت باشد افراد نوع باید در طبیعت باشند
چون فرد قابل بقاء نیست و نمیتواند برای همیشه در طبیعت بماند و طبیعت
این امر را نمیپذیرد ، این است که طبیعت ، بقاء نوع را به وسیله افراد
ادامه میدهد ، و الا هدف طبیعت این نیست که آقای زید از آن جهت که
آقای زید است باقی باشد و آقای عمرو از آن جهت که [ آقای عمرو است
باقی باشد بلکه ] او میخواهد نوع انسان را نگاه دارد ولی نوع انسان بدون
این که این افراد متوالی را حفظ کند [ باقی نمیماند ] .
بله ، شاید تا حدی بشود از همان راه در مسأله هدف تاریخ وارد شد .
مادیون اصلا به غایت در تاریخ قائل نیستند .
آنها که به غایت قائل نیستند این ، بنابر نظریه کسانی است که قائل به
غایت هستند .
در مورد نوع سوم ترکیب که فرمودید ، در فیزیک نمونه اش را داریم :
ترکیب رنگها اینها نحوه ترکیبشان طوری است که در عین حال که از مجموعه
اش خاصیت جدیدی حادث میشود مع الوصف خواص هر یک از امواج هم حفظ
میشود مثلا از ترکیب رنگ قرمز و سبز رنگ زرد پدید میآید بدون این که
هیچکدام از آن امواج وضع خودشان را تغییر بدهند .
نمیدانم ، شاید هم اینجور باشد .
دور کهیم در پدیده های اجتماعی از پدیده " ایمرجنس " [١] نام
میبرد .
emergence - ١