اصل مسأله از مسلّمات بين جميع علماء اسلام است چون حكم آن در قرآن صريحاً آمده است كه‌ «أَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الْأُخْتَيْنِ»‌ [١] و بحثى اگر هست در شاخ و برگ‌هاست، يعنى در شمول آن به اين كه در مورد نسبى باشد يا رضاعى را هم شامل شود يا اخت ابوينى را بگويد يا ابى و امّى را هم در بر گيرد و ... در اين موارد اختلاف است.

اقوال:

بعضى در اين مسأله ادّعاى اجماع كرده‌اند و شايد بالاتر از اجماع بلكه ضرورت باشد.

مرحوم نراقى مى‌فرمايد:

تحرم اخت المعقودة عليها جمعاً لا عيناً سواء كانت الاخت لأب أم لأم، ام لهما و سواء دخل بالاخت الأولى أم لا باجماع جميع المسلمين‌ [٢] (اجماع دليل بر عموميّت است همچنين لفظ «جميع» و «مسلمين» همه تأكيد بر عموميّت است).

مرحوم محقق ثانى مى‌فرمايد:

قد تطابق النص و الكتاب و السنّة (شايد اشاره به سيره عملى مسلمين باشد) و اجماع المسلمين على تحريم اخت الزوجة جمعاً. [٣]

مرحوم كاشف اللثام مى‌فرمايد:

تحرم بالنص و الاجماع أخت الزوجة بالعقد على الزوجة. [٤]

پس نقل اجماع متضافر يا متواتر است.

ادلّه:

١- آيات:

دليل بر مسأله قبل از هر چيز قرآن مجيد است كه مى‌فرمايد:

«حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهاتُكُمْ وَ بَناتُكُمْ وَ أَخَواتُكُمْ‌ ... وَ أَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الْأُخْتَيْنِ»‌ [٥] يعنى حرّمت عليكم الجمع بين الاختين، در اين آيه سيزده مورد از محرّمات ذكر شده است كه هفت مورد از محرّمات نسبيه و شش مورد هم رضاعى و مصاهرة و حرمت جمع است و يك مورد هم در آيه‌ «وَ لا تَنْكِحُوا ما نَكَحَ آباؤُكُمْ»‌ [٦] كه مراد زن پدر است و يكى هم در آيه‌ «وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ النِّساءِ»‌ [٧] كه منظور زنان همسردار است. بعد مى‌فرمايد «وَ أُحِلَّ لَكُمْ ما وَراءَ ذلِكُمْ»‌ [٨] كه مجموعاً پانزده مورد است.

آيه صريح است ولى در ادامه مى‌فرمايد: «إِلَّا ما قَدْ سَلَفَ»‌ اين به چه معنى است؟

سه تفسير براى آن ذكر شده است:

١- منظور مواردى است كه قبلًا انجام داده‌ايد و زمان آن گذشته است و مثلًا آن زن يا مرده يا او را طلاق داده‌ايد يعنى عقدهايى كه قديماً در زمان جاهليّت خوانده‌ايد اشكال ندارد چون اين كار در آن زمان مرسوم بوده و اگر بچّه‌هايى هم به دنيا آمده، حلال زاده هستند، نه اين كه آن عقد امروز ادامه پيدا كند.

٢- اگر قبلًا دو خواهر را عقد كرده‌ايد ادامه راه اشكالى ندارد كه اين را احدى نگفته است.

مرحوم طبرسى مى‌فرمايند: به اتّفاق مسلمين معنى اوّل مراد است.

٣- ممكن است اشاره به اديان گذشته باشد يعنى آنچه كه در اديان گذشته بوده و جمع بين دو خواهر را جايز مى‌دانستند. از جمله حضرت يعقوب كه جمع بين دو خواهر كرده بود كه يكى مادر حضرت يوسف بود به نام «راحيل» و ديگرى مادر يهودا به نام «ليا» يا «لعيا» پس اشاره به اديان گذشته باشد كه اين احتمال بسيار بعيد است، چون مخاطب مسلمين هستند (إِلَّا ما قَدْ سَلَفَ)‌ منكم نه اديان گذشته، پس احتمال اوّل بهتر است.

آيا الّا ما قد سلف به همه سيزده مورد آيه مى‌خورد يا فقط به آخرى مى‌خورد؟

بعيد است كه به همه برگردد (و لو به همه برگردد اشكالى پيش نمى‌آيد) چون در عرب نكاح مادر و خواهر نبود ولى نكاح زن پدر و جمع بين اختين مرسوم بود.

٢٠ ادامه مسأله ١٥ ..... ٢١/ ٧/ ٨١

٢- روايات متواتره:

اين روايات دلالت بر حرمت جمع بين اختين مى‌كند كه‌

[١] آيه ٢٣، سوره نساء.

[٢] مستند، ج ١٦، ص ٣٠٩.

[٣]. جامع المقاصد، ج ١٢، ص ٣٣٨.

[٤] كشف اللثام، ج ٧، ص ١٩٧.

[٥] آيه ٢٣، سوره نساء.

[٦] آيه ٢٢، سوره نساء.

[٧] آيه ٢٤، سوره نساء.

[٨] آيه ٢٤، سوره نساء.