به دنبال دين حق حركت كرد. ابتدا با آيين مسيح برخورد كرده و آن را حق يافت و مسيحى شد. عالمان دير مسيحيان به او گفتند كه در كتاب‌هاى ما آمده در همين ايّام در ميان ملّت عرب پيامبرى ظهور خواهد كرد كه از تمام انبياء برتر و پيامبر آخر الزمان است ولى نمى‌توانيم او را درك كنيم، او به مدينه رفت بعد از ظهور پيامبر ايمان آورد. در اين ميان روزى به فكر ياران حق طلب مسيحى‌اش افتاد و نماز و روزه و ايمان آنها به پيامبر و انتظار كشيدن بعثت وى را براى حضرت شرح داد و از حضرت پرسيد كه حال اينها چگونه است؟ شخص فضولى گفت اينها اهل جهنم هستند، اينجا بود كه اين آيه نازل شد كه پيروان هر مذهبى از مذاهب آسمانى در زمان خودش و قبل از آمدن دين جديد اگر عمل صالح انجام دهند اجر مى‌برند، حتّى صابئين اگر ايمان داشته باشند و عمل صالح انجام دهند اهل نجات هستند.

در آيه «آمن» و «عمل» به لفظ ماضى است و مى‌گويد كه آنهايى كه در گذشته ايمان آورده‌اند يعنى قبل از آن كه دين جديدى بيايد و نمى‌توان گفت اسلام همه اينها را پذيرا مى‌شود، بنابراين آيه مربوط به اين است كه هر قوم و ملّتى در زمان خودشان اگر به دينشان علاقه‌مند بوده و عمل صالح انجام دهند اجر مى‌برند و اين ربطى به «پلوراليسم» ندارد كه بگوييم هر دينى براى خودش آزاد است و پيروان آنها آزادند و اسلام همه را پذيرفته است.

٨٩ ادامه مسئله ١ ..... ٢٥/ ١/ ٨٢

٢- آيه [شصت و نهم سوره مائده‌]

«إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هادُوا وَ الصَّابِئُونَ وَ النَّصارى‌ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ عَمِلَ صالِحاً فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ».‌ [١]

در اين آيه هم سخن از چهار گروه است: مسلمانان، يهود، نصارى و صابئين اگر تمام اينها ايمان بياورند و عمل صالح انجام دهند اهل نجات هستند و اجر مى‌برند و خوفى از قيامت و عذاب الهى ندارند.

سؤال: اگر از «الَّذِينَ آمَنُوا»‌ در ابتداى سوره مسلمانان مراد باشند از يهود و نصارى و صابئون هم مؤمنان آنها مراد باشند، پس چرا ايمان‌ (مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ)‌ تكرار شده است؟

جواب: اين مسأله مشابه‌هايى هم در قرآن دارد، به عنوان مثال مى‌فرمايد: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللَّهِ».‌ [٢]

ايمان داراى مراحلى است: ايمان به لفظ و ظاهرى، ايمان به قلب، ايمان راسخ و ايمان كامل. آيه مى‌فرمايد اى كسانى كه در مراحل ابتدايى ايمان هستيد ايمان كامل بياوريد و گاهى گفته شده ايمان اوّلى در آيه ايمان ابتدائى و ايمان دوّمى ثبات بر ايمان است كه در اين صورت هر دو يك مرتبه از ايمان است (يا أيها الذين آمنوا كونوا ثابتين على الايمان) در «اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ»‌ هم اشكال مى‌شود كه مگر ما در صراط مستقيم نيستيم كه چنين مى‌گوييم. جواب‌هايى داده شده از آن جمله اين كه ما را در صراط مستقيم ثابت قدم بدار زيرا مؤمنين و صحابه به نامى (مثل طلحه و زبير) داشتيم كه ثبات قدم نداشتند و گرفتار شدند و زمانى پشيمان شدند كه پشيمانى سودى نداشت.

پس چه مراد مراحل ايمان باشد يا حدوث و بقا، با اين جواب اشكال مرتفع مى‌گردد.

مراد از «مَنْ آمَنَ‌ وَ عَمِلَ صالِحاً»‌ چيست؟

احتمالات تفسيرى زيادى داده شده است:

احتمال اوّل: هر كدام از اين چهار گروه اگر در عصر خود مؤمن بودند اهل نجات بودند. اين تفسير را دو قرينه تقويت مى‌كند:

الف) «مَنْ» اگر موصوله باشد چون فعل‌ «آمَنَ‌ وَ عَمِلَ»‌ ماضى است معنايش اين است كه هر يك در عصر و زمان خودشان اگر مؤمن بودند اهل نجات بودند، امّا اگر «مَنْ» را شرطيّه دانستيم ديگر قرينه‌اى نيست چون «مَنْ» شرطيّه ماضى را در حكم مضارع قرار مى‌دهد.

ب) شأن نزولى براى اين آيه گفته شده كه طبرى در تفسير جامع البيان در ذيل اين آيه آن را آورده است كه همان داستان سلمان فارسى است.

احتمال دوّم: اگر تمام اين گروه‌هاى چهارگانه به پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله ايمان آورده و عمل صالح انجام دهند اهل نجات هستند يعنى مراد از «آمن» دوّم ايمان به پيامبر صلى الله عليه و آله است يعنى هر كه هستيد و هر سابقه دينى كه داشته باشيد اگر ايمان به پيامبر بياوريد سابقه سوء جبران خواهد شد.

اشكال: اگر منظور ايمان به پيامبر صلى الله عليه و آله است پس چرا «الَّذِينَ أَشْرَكُوا»‌ در اين آيه آورده نشده همان گونه كه در آيه ١٧ سوره حج آورده شده است:

[١] آيه ٦٩، سوره مائده.

[٢] آيه ١٣٦، سوره نساء.