كتاب النكاح - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٢٨ - شأن نزول آيه

٣- باب ٢٤ از ابواب نجاست الكفار

تا اينجا اجمالًا حكم مجوس را دانستيم.

احكام صابئين:

مرحوم امام (ره) در مورد صابئين در مسئله ١ چنين فرمودند:

و امّا الصابئة ففيها اشكال حيث انّه لم يتحقق عندنا الى الآن حقيقة دينهم، فانْ تحقّق انهم طائفة من النصارى كما قيل كانوا بحكمهم.

اقوال:

در مورد صابئين اختلاف شديدى است و حد اقلّ شش قول در كتب مختلف اعمّ از فقه، حديث، دائرة المعارف، ملل و نحل وجود دارد:

١- ستاره‌پرست هستند پس مانند سائر بت‌پرستان هستند و حكم عبده اوثان را دارند. مرحوم على ابن ابراهيم در تفسيرش در ذيل آيه صابئين مى‌فرمايد:

الصابئون قوم لا مجوس و لا يهود و لا نصارى‌ و لا مسلمين و هم يعبدون الكواكب و النجوم. [١]

مرحوم شيخ طوسى در مبسوط همين معنى را مى‌گويد:

و الصحيح فى الصابى أنّهم غير النصارى‌ لانّهم يعبدون الكواكب. [٢]

در كتاب خلاف هم شيخ طوسى مى‌فرمايد:

مسألة ٩٣: الصابئة لا تجرى عليهم احكام اهل الكتاب ... دليلنا اجماع الفرقة. [٣]

پس به نظر شيخ طوسى و على بن ابراهيم اهل كتاب نيستند.

٢- دين آنها شبيه نصارى است. خليل بن احمد (لغوى معروف) در كتاب العين در ريشه صبأ مى‌گويد:

و صبأ فلان اى دان بدين الصابئين و هم قوم دينهم شبيه بدين النصارى الّا انّ قبلتهم نحو مهب الجنوب حيال منتصف النهار (مسيحى‌ها قبله‌شان به سمت شمال است پس با مسيح در قبله تفاوت دارند) يزعمون انّهم على دين نوح (ريشه از نوح است و بعد تابع مسيح شده‌اند).

٣- شاخه‌اى از نصارى هستند. ابن قدامه در مغنى‌ [٤] از احمد حنبل و از قول شافعى نقل مى‌كند كه شاخه‌اى از نصارى هستند البتّه شافعى قول ديگرى هم دارد و مى‌گويد احكام نصارى‌ بر آنها جارى نيست.

٤- فرقه‌اى هستند كه ملائكه را عبادت مى‌كنند و زبور داود را قبول دارند و قبله هم دارند. اين قول را ما در تفسير نمونه‌ [٥] از رساله كشاف اصطلاح الفنون نقل كرده‌ايم.

٥- تابع يحيى بن زكريّا هستند (قول مشهور) و معتقدند كه كتابى بر يحيى نازل شده است. غالباً محلّ سكونت آنها در كنار ساحل نهرهاى بزرگ است مثلًا كنار كارون، دجله و فرات، مخصوصاً در كنار كارون در خرمشهر و آبادان هستند كه به آنها در خوزستان «صُبّى» مى‌گويند آنها علاقه خاصى به آبهاى جارى دارند.

٦- دو گروه هستند: گروهى به شريعت موسى يا عيسى ايمان دارند و گروهى بت‌پرست هستند كه ملائك يا كواكب را مى‌پرستند. اين قول را صاحب جواهر نقل كرده و بحث مبسوطى در مورد صابئين دارد.

آنچه كه امروز در بين صابئين مملكت ما معروف است اين كه آنها تابع يحيى بن زكريا هستند و در كشور ما در قانون اساسى جزء اقليت‌هاى مذهبى عنوان نشده‌اند.

ادلّه:

در مورد صابئين روايتى نداريم ولى سه آيه در قرآن‌ [٦] داريم كه در آن لفظ صابئين آمده است يك آيه دلالتى ندارد و دو آيه دلالت مى‌كند كه اينها اهل كتاب هستند چرا از اين دو آيه غفلت شده است؟

١- آيه [شصت و دوم سوره بقره‌]

«إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هادُوا وَ النَّصارى‌ وَ الصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ عَمِلَ صالِحاً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ».‌ [٧]

مى‌فرمايد كسانى كه ايمان آوردند و يهودى‌ها و نصرانى‌ها و صابئين، آنها كه ايمان به خدا و روز قيامت آورده‌اند اجرشان در نزد خدا محفوظ است.

شأن نزول آيه:

در شأن نزول اين آيه داستان مفصّلى از حضرت سلمان آمده است.

حضرت سلمان ابتدا آيين ايرانى داشت (احتمالًا مجوس) و

[١] تفسير القمى، ج ١، ص ٤٨.

[٢] ج ٤، ص ٢١٠.

[٣] ج ٤، كتاب النكاح، ص ٣١٨، مسئله ٩٣.

[٤] ج ٧، ص ٥٠١.

[٥] ج ١، ص ٢٨٩.

[٦] آيه ٦٢ سوره بقره، آيه ٦٩ سوره مائده، آيه ١٧ سوره حج.

[٧] آيه ٦٢، سوره بقره.