مسألة ٥: لو ارتدّ احد الزوجين أو ارتدّا معاً دفعتاً قبل الدخول وقع الانفساخ فى الحال سواء كان الارتداد عن فطرة أو ملّة و كذا (منفسخ مى‌شود) بعد الدخول اذا كان الارتداد من الزوج و كان عن فطرة (اگر مرد مرتدّ فطرى باشد واجب القتل است و توبه‌اش قبول نيست) و امّا ان كان ارتداده عن ملّة (واجب القتل نيست) او كان الارتداد من الزوجة (كه در مدّت عدّه صبر مى‌كنيم) مطلقاً (زن چه مرتدّ فطرى باشد و چه ملّى، حكم او قتل نيست) وقف الفسخ على انقضاء العدّة فان رجع أو رجعت قبل انقضائها كانت زوجته و الّا انكشف أنّها بانت منه عند الارتداد.

عنوان مسأله:

اين مسأله در مورد نكاح مرتدّ با زن مسلمان يا مرتدّه با مرد مسلمان است، البتّه نكاح ابتدايى منظور نيست، چون مسلمان ابتداءً با مرتدّ و مرتدّه نمى‌تواند ازدواج كند، بلكه موضوع بحث استدامه نكاح است يعنى زن و شوهر مسلمان بوده‌اند و يكى مرتدّ شده، حكم چيست؟ برنامه اينها بى‌شباهت به برنامه وثنيّه و كتابيّه نيست ولى تفاوت‌هايى دارد كه به دليل اهميّت موضوع، بحث را قدرى وسيع‌تر مطرح مى‌كنيم.

در چهار كتاب از كتب فقهيّه احكام مرتدّ ذكر شده است:

١- كتاب الطهارة تحت عنوان نجاست كافر اين بحث مطرح شده است. جواهر در جلد ٦ آن را ذكر كرده است.

٢- كتاب النكاح كه در جلد ٣٠ از جواهر مطرح است.

٣- كتاب الارث كه به مناسبت ارث مرتدّ در آن بحث مى‌شود و در جلد ٣٩ جواهر آمده است.

٤- كتاب الحدود كه تحت عنوان حدّ مرتدّ اين بحث مطرح شده و در جلد ٤١ جواهر آمده است.

ما در باب حدود، احكام مرتدّ را مفصلًا بحث كرديم و در اينجا عصاره‌اى از آن را بيان مى‌كنيم.

مرتدّ فطرى:

كسى است كه نطفه او در زمان مسلمان بودن يكى از پدر و مادرش بسته شده و بعد از بلوغ اسلام را قبول كرده و سپس كافر شود.

مرتدّ ملّى:

كسى است كه حين انعقاد نطفه، پدر و مادرش هر دو كافر بودند.

حكم مرتد فطرى:

اصحاب ما در مورد مرتدّ فطرى در چهار حكم اجماع دارند:

١- زوجه‌اش از او جدا مى‌شود.

٢- اموالش بين ورثه تقسيم مى‌شود.

٣- در جايى كه مرتدّ فطرى مرد باشد كشته مى‌شود.

٤- توبه‌اش قبول نمى‌شود.

آيا توبه مرتدّ فطرى در جايى كه مرد است ظاهراً و واقعاً قبول نمى‌شود (كما اين كه بعضى قائلند) يا فقط ظاهراً قبول نمى‌شود و حكم اعدام و تقسيم اموال و جدايى زوجه را دارد ولى عند الله قبول مى‌شود كه اين قول، حق است.

امّا اگر مرتدّ زن باشد از اين چهار حكم، حكم قتل را ندارد بلكه حبس مى‌شود و حبس او هم حدّى ندارد و همچنين اگر مرتدّ ملّى مرد باشد كشته نمى‌شود، بلكه او را توبه مى‌دهند و داراى حدّى است كه در آن اختلاف شده و بعضى آن را سه روز و بعضى مطابق نظر حاكم دانسته‌اند كه اگر توبه كرد قبول و اگر نكرد كشته مى‌شود. قبل از ورود به بحث مسئله مهمّى را كه امروز مطرح است بيان مى‌كنيم.

دليل سختگيرى اسلام در مورد حكم مرتدّ فطرى:

چرا اسلام بر مرتدّ فطرى در جايى كه مرد باشد تا اين اندازه سخت‌گيرى كرده به طورى كه بالاترين مجازات (اعدام) را براى او در نظر گرفته است؟ و حال آن كه مطابق آيه‌ «لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ»‌ [١] اسلام دين رأفت و رحمت است و علاوه بر اين مطابق آيه‌ «وَ إِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ اسْتَجارَكَ‌ ...» [٢] اسلام دين تحقيق است؛ يعنى اگر مشركين آيات خدا را شنيده و مسلمان نشدند و در حال تحقيق هستند آنها را سالم به وطنشان برگردانيد. اين سؤال در هر زمانى مطرح بوده و در زمان ما به دو دليل بيشتر مطرح است:

١- اسباب ارتداد زياد شده است چرا كه:

اوّلًا: شبهات زياد شده.

ثانياً: وسايل ارتباط جمعى در اختيار همگان قرار گرفته است.

و ثالثاً: سياست با ديانت مخلوط شده و سياسيّون مى‌خواهند مردم را از دين بيرون كنند، مخصوصاً از دين اسلام،

[١] آيه ٢٥٦، سوره بقره.

[٢] آيه ٦، سوره توبه.