در نهمين‌ آيه اشاره به نكته ديگرى شده است كه پرده از روى تعصّب شديد مشركان عرب در عصر جاهليّت برمى‌دارد، مى‌فرمايد: «هرگاه قرآن را بر بعضى از عجم‌ها (غير عربها) نازل مى‌كرديم و او آن را به ايشان مى‌خوانده، به آن ايمان نمى‌آوردند»، (وَ لَوْ نَزَّلْنَاهُ عَلَى بَعْضِ الْاعْجَمِينَ* فَقَرَأَهُ عَلَيْهِمْ مَا كَانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ). [١]

يعنى نژادپرستى و تعصّب قومى آنها به قدرى شديد بود كه اگر قرآن با تمام معارف عالى و فصاحت و بلاغت فوق‌العاده و محتواى بى نظير بر فردى غير عرب نازل مى‌شد، تعصّب و لجاجت هرگز به آنها اجازه نمى‌داد كه آن را پذيرا شوند!

اين تعبير قاطع به خوبى نشان مى‌دهد كه رذيله اخلاقى‌ «تعصّب و لجاجت» تا چه حدّ مى‌تواند انسان را از درك حقيقت و رسيدن به مقصود بازدارد.

گرچه بعضى از مفسّران براى اين آيه تفسيرهاى ديگرى ذكر كرده‌اند ولى روشن‌ترين و مناسب‌ترين تفسير همان است كه در بالا ذكر شد.

روى همين اصل در بعضى از روايات اسلامى پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله افراد متعصّب و لجوج را در سرنوشت شوم اعراب جاهلى شريك مى‌شمرد و مى‌فرمايد: «مَنْ كَانَ فِى قَلْبِهِ حَبَّةً مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ عَصَبِيَّةٍ بَعَثَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَعَ اعْرَابِ الْجَاهِلِيَّةِ؛ هر كس در دلش به اندازه دانه خردلى عصبيّت باشد، خداوند روز قيامت او را با اعراب جاهليّت محشور مى‌كند»، (دانه خردل دانه بسيار ريزى است كه همواره به عنوان ضرب المثل براى خُردى ذكر مى‌شود). [٢]

***

در دهمين‌ آيه، چهره ديگرى از اين رذيله اخلاقى در اقوام مختلف ديده مى‌شود و آن اينكه هر گروهى به خاطر تعصّب و لجاجت، خود را بهترين مى‌داند، و ديگران را نفى مى‌كند گويى تنها بندگان برگزيده خدا آنها هستند و ديگران هيچ، و همين امر سبب درگيرى مستمرّ در ميان اقوام مى‌شود، مى‌فرمايد: «يهود گفتند مسيحيان (نزد خدا) هيچ ارزشى ندارند، و مسيحيان نيز گفتند: يهوديان ارزشى ندارند، در حالى كه هر دو گروه، كتاب‌

[١]-/ شعراء، ١٩٩- ١٩٨

[٢]-/ اصول كافى، جلد ٢، صفحه ٣٠٨، باب العصبيّة، حديث ٣