امام عليه السلام تشويق به دور ساختن ترس از خود مى‌كند چرا كه در بسيارى از اوقات تحمّل ترس ناشى از ترديد و دو دلى، سخت‌تر از افتادن در آن امر خوفناك است».

سپس مى‌افزايد: «مكتشفان و محقّقان جهان با عمل به اين دستور به افتخارات بزرگى نايل شدند، آنها درون جنگلها و صحراهاى آفريقا و بيابانهاى پراكنده وارد شدند و به سير درياها پرداختند، و به درون جزاير دور دست نفوذ كردند، و از اين طريق هم ثروت فراوانى به دست آوردند و هم شهرت جهانى به علاوه به علم و دانش بشرى خدمات قابل ملاحظه‌اى كردند». و به گفته شاعر:

چو ترسى ز امرى بينداز خويش‌		در آن و بپيراى تشويش خويش‌
دو دل بودن و خود نگهداشتن‌		بسى سخت‌تر مى‌كند قلب ريش‌ [١]

آرى اين يك واقعيّت است كه ترديدها و دو دلى‌ها و ترس از عواقب خطرناك يك كار غالباً بيش از خود آن انسان را رنج مى‌دهد.

در زبان عرب ضرب المثلهاى جالبى در اين زمينه ديده مى‌شود از جمله:

«امُّ الْمَقْتُولِ تَنَامُ و امُّ المُهَدَّدِ لَاتَنَامُ؛ مادر مقتول به خواب مى‌رود، ولى مادر كسى كه تهديد به مرگ شده به خواب نمى‌رود»!

و نيز گفته‌اند: «كُلُّ امْرٍ مِنْ خَيْرٍ اوْ شَرٍّ فَسِمَاعُهُ اعْظَمُ مِنْ عَيَانِهِ؛ هر كار خير و شرّى شنيدنش از ديدنش بزرگتر است». [٢]

يكى ديگر از طرق درمان جبن و ترس، پاك بودن و پاك زيستن است؛ زيرا افراد آلوده غالباً از نتيجه اعمال خود بيمناكند و از آنجا كه اعمال آنها روزى آفتابى و برملا مى‌شود در هراسند، به همين دليل در حديث معروف علوى آمده است: «مَا اشْجَعُ الْبرئ وَ اجْبَنَ الْمُريِبُ؛ چه شجاع است انسان پاكدامن و چه ترسوست انسان مسئله‌دار»! [٣]

در حديث ديگرى از همان حضرت مى‌خوانيم: «لَوْ تَمَيَّزَتِ الْاشْيَاءُ لَكَانَ الصِّدْقُ مَعَ الشَّجَاعَةِ وَ كَانَ الْجُبْنُ مَعَ الْكِذْبِ؛ اگر اشيا از هم جدا شوند (و گروه‌بندى گردند) صدق و راستى همراه شجاعت خواهد بود و ترس همراه دروغ»! [٤]

***

[١]-/ منهاج البراعه، جلد ٢١، صفحه ٢٥٢.

[٢]-/ شرح نهج البلاغه، جلد ١٨، صفحه ١٧٧

[٣]-/ غررالحكم، حديث ٩٦٢٦

[٤]-/ شرح فارسى غررالحكم، جلد ٧، صفحه ١٧٢