نقطه مقابل صفت رذيله جبن و ترس همان شجاعت و دليرى است كه بحث‌هاى مربوط به آن در لابه‌لاى مباحث جبن و ترس آمد و هر يك از اين دو به قرينه مقابله در غالب بحث‌ها روشن مى‌شود، شناخت مفهوم جبن و ترس بدون شناخت مفهوم شجاعت مشكل است، همان گونه كه شناخت مفهوم شجاعت بدون شناخت جبن و ترس دشوار مى‌باشد.

با اين حال براى تكميل بحث‌هاى گذشته لازم به نظر مى‌رسد كه توضيحات بيشترى درباره شجاعت و آثار و پيامدهاى آن به ويژه از ديدگاه اخبار و احاديث اسلامى داشته باشيم.

١- در فرمان مالك اشتر كه‌ «جامع‌ترين فرمان الهى سياسى» براى كشوردارى است در موارد متعدّدى به اين مسئله اشاره فرموده است. در يك جا به مالك هشدار مى‌دهد كه افراد ترسو و حريص را جزء مشاوران خود قرار ندهد.

در جاى ديگر در مورد فرماندهان بزرگ لشكر (يا همه معاونان و كارگزاران) مى‌فرمايد: «ثُمَّ الْصَقْ بِذَوِى الْمُرُوآتِ وَ الْاحْسَابِ وَ اهْلِ الْبُيُوتَاتِ الصَّالِحَةِ وَ السَّوَابِقِ الْحَسَنَةِ ثُمّ اهْلِ النَّجْدَةِ وَ الشَّجَاعَةِ وَالسَّخاء وَ السَمَاحَةِ، فَانَّهُمْ جِمَاعٌ مِنَ الْكَرَمِ وَ شُعَبٌ مِنَ الْعُرْفِ؛ رابطه خود را با افراد با شخصيّت و اصيل و خاندان‌هاى صالح و خوش سابقه برقرار ساز، سپس با افراد شجاع و با شهامت و سخاوتمند و بزرگوار همكارى داشته باش، چرا كه آنها كانون بزرگوارى و مركز نيكى هستند»! [١]

در اينجا امام عليه السلام مسئله شجاعت و شهامت را از اصول اساسى صفات برجسته انسانى و فرماندهان لشكر يا كارگزاران به طور عام شمرده است.

٢- در حديث ديگرى از همان حضرت مى‌خوانيم: «الشَّجَاعَةُ زَيْنٌ، الْجُبْنُ شَيْنٌ؛ شجاعت زينت است و ترس عيب است». [٢]

٣- و نيز همان حضرت در حديث ديگرى مى‌فرمايد: «السَّخَاءُ وَ الشَّجَاعَةُ غَرَائِزٌ شَريِفَةٌ يَضَعُهَا اللَّهُ سُبْحَانَهُ فِى مَنْ احَبَّهُ وَ امْتَحِنْهُ؛ سخاوت و شجاعت صفات شريفى است‌

[١]-/ نهج البلاغه، نامه ٥٣

[٢]-/ شرح فارسى غررالحكم، جلد ٧، صفحه ١٧١