اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٠ - نتيجه نهايى

تعبير به‌ لَايَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِى سَمِّ الْخِيَاطِ كه تنها در همين مورد در قرآن مجيد آمده است، تأكيد واضحى است بر عظمت گناه استكبار و برترى‌جويى، يعنى همان‌گونه كه عبور شتر (يا مطابق تفسير ديگرى طناب ضخيم‌ [١]) از سوراخ سوزن خيّاطى غير ممكن است، ورود افراد متكبّر در بهشت پر نعمت الهى نيز محال مى‌باشد؛ گويى راه بهشت به قدرى باريك است كه تشبيه به سوراخ سوزن شده و جز متواضعان و آنها كه خود را كوچك مى‌شمرند قادر بر عبور از آن نيستند.

جمله‌ «لَاتُفَتَّحُ لَهُمْ ابْوَابُ السَّماءِ»، (درهاى آسمان براى آنان گشوده نمى‌شود) اشاره به مطلبى است كه در احاديث اسلامى نيز وارد شده و آن اينكه هنگامى كه مؤمنان از دنيا مى‌روند، روح و اعمال آنها را به سوى آسمانها مى‌برند و درهاى آسمانها به روى آنان گشوده مى‌شود (و فرشتگان از آنان استقبال مى‌كنند) امّا هنگامى كه روح و اعمال كافران (و متكبّران) را به سوى آسمانها مى‌برند درها به روى آنان گشوده نمى‌شود و منادى صدا مى‌زند آن را برگردانيد و به سوى جهنّم ببريد! [٢]

نتيجه نهايى‌

از آنچه در آيات بالا آمد نتيجه مى‌گيريم كه قرآن مجيد «تكبّر و استكبار» را از زشت‌ترين صفات و بدترين اعمال و نكوهيده‌ترين خصلت‌هاى انسانى مى‌شمرد، صفتى كه مى‌تواند سرچشمه انواع گناهان و حتّى سرچشمه كفر گردد، و آنها كه در اين خصلت زشت غوطه‌ور گردند، هرگز روى سعادت را نخواهند ديد و راه به سوى قرب خدا پيدا نمى‌كنند. بنابراين سالكان الى اللَّه و راهيان راه حق، قبل از هر كار بايد ريشه استكبار و خودخواهى و خود برتربينى را در وجود خود بخشكانند كه بزرگترين مانع راه آنهاست.

[١]-/ «جمل» در لغت به معنى شترى است كه تازه دندان در آورده و يكى از معانى جمل، طنابهاى محكمى‌است كه كشتى‌ها را با آن مهار مى‌كنند (تاج العروس و قاموس)

[٢]-/ مجمع البيان، ذيل آيه مورد بحث‌